همهگیری کرونا به بحرانی اساسی و فراگیر در زمینه آموزش و پرورش منجر شد. تعطیلی یکباره نهادهای آموزشی در اکثر کشورهای دنیا اتفاق بیسابقهای بود که هیچ کشوری نه آن را پیشبینی کرده بود، و نه آمادگی مواجهه با آن را داشت. خوشبختانه به علت امکانات فضای آموزش مجازی و رسانهها تا حد زیادی از تعطیلی کامل آموزش جلوگیری شد. اما برخی محدودیتها و شرایط دسترسی به این امکانات باعث افزایش نابرابریها در دسترسی به آموزش با کیفیت شده است. این تفاوت، که گاه میتوان آن را تبعیض نامید، هم میان مناطق مختلف و طبقات اجتماعی درون هر کشور و هم بین کشورها دیده میشود.
با تدابیر خلاقانه و برنامههای کارآمد میتوان از دل یک تهدید و بحران، راهی برای پیشرفت و موفقیت ایجاد کرد. بحران کرونا هم میتواند زمینهای برای اصلاحات پایدار و ابتکارات راهگشا در زمینه آموزش عمل کند. امکانات نو و شیوههای جدید آموزشی میتواند مسیری هموارتر و چشمانداز روشنتر برای آموزش بگشاید؛ جهانی که برای فراگیر کردن آموزش کارآمد و تعاملی از قدرت فناوری استفاده میکند، از مهارتها و خلاقیت آموزشگران پشتیبانی میکند و نقش موثری برای والدین در آموزش فرزندان در به رسمیت میشناسد؛ و از همه مهمتر برای دانشآموزان و دانشجویان نقشی فعال، و نه منفعل، در فرایند یادگیری قايل است.
با شروع واکسیناسیون در کشورهای مختلف امیدها به فروکش بحران کرونا بیشتر میشود و همه در انتظار فردایی هستند که رنج و صدمات ناشی از این بیماری کاهش معناداری یافته، شرایط زندگی و کار بیش و کم عادی شود. اما آیا صدمات ذهنی دانشآموزان و دانشجویان، به ویژه آنان که تازه دوره تحصیل خویش را آغاز کردهاند قابل جبران است؟ مثلا برای دانشآموز کلاس اول دبستان که هیچ خاطره خوشی از روز اول مدرسه برایش ساخته نشده چه میتوان کرد؟ شاید برخی از این صدمات ذهنی و احساسی به هیچ صورت قابل جبران نباشد. اما با برنامهریزی جامع و مبتکرانه میتوان به بازگشت فضاهای آموزشی و فرایند تعلیم و تربیت به شرایط عادی کمک کرد و پارهای از کاستیهای تحمیل شده به نظام آموزشی را برطرف ساخت. در این مرحله انتقالی نباید از این اصل بنیادین غافل بود که آموزش فقط متضمن سواد آموزی نیست، بلکه در ساختن شخصیت، کسب مهارتهای شغلی و رفاه و آینده فرد و جامعه تاثیر مستقیم دارد.
هدف روز جهانی آموزش در ۲۰۲۱ «تقویت و بازآفرینی آموزش برای نسل کووید-۱۹» است. نظام آموزش و پرورش رسمی و سنتی بسیاری کشورها در سال ۲۰۲۰ تقریبا فرو ریخت! برای پیشگیری از این تکرار این فاجعه در بحرانهای مشابه و تحمیل بینظمی آموزشی دیگری به فرزندان و جوانان زمین، لازم است دولتها با استمداد از نهادهای تخصصی بینالمللی و ملی، کارشناسان آگاه، آموزگاران و استادان راه حلهای فراگیر و پایداری را پیشگیری از چنین بحرانی را بیابند؛ ابتکاراتی که به ویژه از توقف در آموزش دختران که نسل نو و تربیتکنندگان نسل نو هستند، جلوگیری کنند. این ابتکارات پیشگیرانه باید شامل آموزشهایی در مورد بیماریها و همه گیری و شرایط بحرانی شبیه کرونا باشد.