۲/۵
هر سال در ۱۰ دسامبر (۱۹ قوس/ آذر)، جهانیان «روز جهانی حقوق بشر» را گرامی میدارند؛ روزی که یادآور تصویب یکی از مهمترین اسناد اخلاقی و حقوقی تاریخ معاصر است: «اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر». این اعلامیه نه تنها بنیان نظام جهانی حقوق بشر را گذاشت، بلکه الهامبخش مبارزات آزادیخواهانه، عدالتطلبانه و برابریجویانه در سراسر دنیا بوده است.
بیشترین ترجمه در تاریخ بشر: یعنی پذیرش همگانی و اثرگذاری عمیق در نظامهای حقوقی جهان
اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر تاکنون به بیش از ۵۰۰ زبان ترجمه شده است؛ آماری که آن را به بیشترین متن ترجمهشده در تاریخ بشر بدل ساخته است.
این امر تنها یک رقم چشمگیر نیست، بلکه نشان میدهد که ارزشهای مندرج در اعلامیه—کرامت انسانی، آزادی، برابری و عدالت—در سراسر جهان قابل فهم، قابل پذیرش و قابل تطبیق دانسته شدهاند.
اما اهمیت ترجمهها تنها به گسترهٔ زبانها محدود نمیشود. تجربهٔ هفت دههٔ گذشته نشان داده است که مفاد اعلامیه، و در بسیاری موارد عین عبارات آن، در قوانین اساسی و قوانین عادی دهها کشور جهان راه یافته است. در محاکم ملی و بینالمللی نیز، دادگاهها بارها به اصول و حتی به جملات اعلامیه استناد کردهاند تا از حقوق و آزادیهای اساسی افراد محافظت کنند. از این منظر، اعلامیه فقط یک متن جهانی نیست؛ به سندی تبدیل شده است که عملاً در بافت حقوقی، قضایی و اجتماعی کشورهای گوناگون تنیده شده و بخشی از زندگی روزمرهٔ مردم جهان شده است. این نفوذ حقوقی نشان میدهد که ارزشهای حقوق بشر نه «آرزوهای دور» بلکه معیاری عملی و پذیرفتهشده برای ساختن جامعههای عادلانه است.
تمرکز امسال: همبستگی برای پاسداری از کرامت انسان
محور جهانی امسال بر همبستگی، مسئولیت مشترک و همکاری میان ملتها و جوامع برای نگهداشت حقوق و عزت انسانها تأکید میکند.
در زمانی که جنگها، تبعیض، نفرتپراکنی، بیجاشدهگی و بحرانهای انسانی افزایش یافته، این پیام اهمیت دارد که حقوق بشر امری جهانی و مشترک است، نه وابسته به سیاستهای روزمرهٔ حکومتها یا رقابتهای ژئوپولیتیک.
نقش زنان در تدوین اعلامیه: میراثی که باید برجسته شود
در تدوین پیشنویس اعلامیه، زنان برجستهای سهم اساسی داشتند. در میان آنان سه شخصیت مهم:
۱. النور روزولت (ایالات متحده) –رئیس کمیتهٔ تدوین اعلامیه که نقش محوری در شکلگیری این سند تاریخی داشت.
۲. هانسا مهتا (هند) – پیشنهادکنندهٔ تغییر تاریخی عبارت «all men» به «all human beings» که روح فراگیری اعلامیه را تضمین کرد.
۳. بگم شایسته اکرامالله (پاکستان)- از مدافعان حقوق زنان و خانواده، با نقش مؤثر در گنجاندن اصول برابری و آزادیهای اساسی.
جهانی بودن حقوق بشر: پاسخی به نسبیتگرایی فرهنگی و سیاستزدگی
چالش همیشگی در برابر حقوق بشر، تلاش برخی جریانها برای محدود ساختن جهانشمولی آن است—گاه به نام «نسبیت فرهنگی» و گاه با شعار «اول کشور من».
اما حقیقت روشن است: حقوق بشر میراث مشترک همهٔ انسانهاست، نه ساختهٔ یک فرهنگ، دولت یا ایدیولوژی خاص.
هیچ توجیهی- نه سنت، نه سیاست داخلی، نه رقابتهای قدرت- نمیتواند کرامت ذاتی انسان و حق او برای زندگی با آزادی، عدالت و امنیت را بیاعتبار سازد.
جمعبندی
روز جهانی حقوق بشر فرصتی است برای تجدید تعهد به ارزشهایی که میتوانند آیندهٔ بشریت را انسانیتر، مصئونتر و عادلانهتر سازند. عدالت، کرامت، همبستگی و احترام به حقوق هر انسان پایههای این راهند.
انستیتوت رویا باور دارد که پاسداری از حقوق بشر یک مسئولیت اخلاقی و مشترک است و تنها از طریق همکاری میان نهادهای مدنی، دولتها، سازمانهای بینالمللی و مردم میتوان آیندهای بهتر برای همه ساخت.
توضیح عکس: نمایندگان زن از کشورهای مختلف نقش مهمی در تدوین متن اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر داشتند. در این تصویر، النور روزولت (نشسته) و هانسا مهتا از هند (ایستاده در پشت سر او) دیده میشوند.