۳⏰
همبستگی بینالمللی: گذار از یک اصل اخلاقی به یک حق بشری
۲۰ دسامبر (۲۹ قوس/ آذر)، روز جهانی همبستگی انسانی، که از سوی سازمان ملل متحد نامگذاری شده است، فرصتی است برای یادآوری این حقیقت بنیادین که سرنوشت انسانها در پیوند با یکدیگر است و هیچ جامعهای بهتنهایی نمیتواند به عدالت، صلح و توسعهٔ پایدار دست یابد. همبستگی، روح مشترک اهداف توسعهٔ پایدار سازمان ملل متحد (SDGs) است—بهویژه هدف نخست (پایان فقر)، هدف دهم (کاهش نابرابریها), هدف شانزدهم (صلح، عدالت و نهادهای پاسخگو) و هدف هفدهم (همکاری جهانی برای توسعه).
در جهانی که با جنگها، نابرابری فزاینده، بحرانهای اقلیمی، مهاجرتهای اجباری، و افزایش گفتمانهای مبتنی بر ترس و نفرت روبهروست، همبستگی به معنای پذیرش مسئولیت مشترک در قبال کرامت هر انسان است—بهویژه آنان که به حاشیه رانده شدهاند، از جمله پناهجویان، مهاجران، اقلیتها و جوامع آسیبپذیر.
ارجاع به اعلامیهٔ حق بر همبستگی بینالمللی
این سال، بحث همبستگی جهانی با انتشار پیشنویس بازنگریشدهٔ اعلامیهٔ حق بر همبستگی بینالمللی اهمیت تازهای یافته است؛ سندی که دکتر سیسیلیا ام. باییت گزارشگر ویژهٔ مستقل سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر و همبستگی بینالمللی، و همکارانش تهیه کردهاند.
این پیشنویس، همبستگی را نهتنها یک ارزش اخلاقی، بلکه یک حق بشری و در عین حال یک تکلیف جهانی معرفی میکند: تکلیفی که بر پایهٔ وحدت انسانی و مسئولیت مشترک در ساختن نظم عادلانه، صلحآمیز و برابر جهانی استوار است.
در این سند، همبستگی بینالمللی بهعنوان سازوکاری تعریف شده که از طریق آن افراد و ملتها میتوانند از نظم جهانی مبتنی بر عدالت و برابری بهرهمند شوند، حقوق بشر خویش را تحقق بخشند و توسعهٔ پایدار را تضمین کنند—بدون هیچگونه تبعیض.
همبستگی پیشگیرانه و واکنشی در برابر بحرانهای جهانی
اعلامیه، همبستگی را در دو بُعد برجسته میسازد: پیشگیرانه و واکنشی.
این دو بُعد در مواجهه با مشکلات و وضعیتهای اضطراری ضروری دانسته شده است. نظیر:
- بحرانهای بهداشتی و بیماریهای فراگیر
- تغییرات اقلیمی و پیامدهای آن
- بلایای طبیعی و انسانی
- جنگها و اشغال
- مهاجرت اجباری و قاچاق انسان
- فقر و ناامنی غذایی
- خشونت علیه زنان و کودکان
- نژادپرستی، نفرتپراکنی و افراطگرایی خشونتبار
- فساد، جرایم سازمانیافته و جریانهای مالی غیرقانونی
در این چشمانداز، همکاری دولتها، نهادهای بینالمللی، و کنشگران غیردولتی—با مسئولیتهای مشترک اما متفاوت—برای کاهش آسیبها، تقویت ظرفیتها، حفاظت از محیط زیست، و تضمین عدالت بیننسلی یک الزام اخلاقی و حقوقی شمرده میشود.
جامعهٔ مدنی؛ نیروی محرک همبستگی بینالمللی
این سند، جامعهٔ مدنی را بهعنوان موتور محرک همبستگی پایدار توصیف میکند. تقویت سازمانهای مدنی، مقابله با اطلاعات نادرست و نفرتپراکنی، ایجاد فضاهای امن برای گفتوگوی اجتماعی و بیندینی—از جمله دسترسی آزاد و امن به اینترنت—پیششرطهای بنیادین تحقق همبستگی پایدار و مردممحور شمرده شدهاند.
همچنین بر همبستگی جنسیتی، حمایت انسانمحور از پناهندگان و مهاجران، تضمین دسترسی آنان به عدالت، و مقابله با فساد و بیعدالتی تأکید میورزد.
هشدار درباره گفتمانهای تفرقهافکن
در کنار این مباحث، روز جهانی همبستگی ما را به هوشیاری در برابر گفتمانهایی فرا میخواند که با سادهسازی مشکلات پیچیدهٔ اقتصادی و اجتماعی، میکوشند گروههایی را—بهویژه مهاجران، پناهجویان یا اقلیتها—بهعنوان «مقصر» معرفی کنند.
این رویکردها، که معمولاً از سوی جریانهای پوپولیستی و راست افراطی ترویج میشوند، نهتنها مسئله را حل نمیکنند، بلکه همبستگی اجتماعی را تضعیف و شکافها را عمیقتر میسازند.
نگاه انستیتوت رویا: همبستگی زمانی معنا دارد که به عمل تبدیل شود
انستیتوت رویا باور دارد که همبستگی واقعی، فراتر از شعار است و هنگامی تحقق مییابد که به اقدام تبدیل شود:
- در دفاع از حقوق بشر و کرامت انسانی،
- در حمایت از مهاجران، پناهجویان و جوامع آسیبپذیر،
- در تقویت گفتوگوهای بینفرهنگی و بینادیانی،
- و در تلاش مشترک برای عدالت اجتماعی و توسعهٔ فراگیر.
در روز جهانی همبستگی انسانی، ما تأکید میکنیم که همدلی، مسئولیتپذیری، و همکاری بینالمللی نشانهٔ ضعف نیست؛ بلکه بنیان ساختن جهانی عادلانهتر، انسانیتر و پایدارتر برای همهٔ انسانهاست.