۲/۵⏰
اول اکتبر (۹ میزان/مهر) روز جهانی سالمندان است؛ روزی برای اندیشیدن دربارهٔ کرامت، حقوق و نقشهای ارزشمند نسلهای گذشته. این روز که از سوی سازمان ملل متحد اعلام شده، نه تنها بزرگداشت خِرد سالمندان است، بلکه یادآور مسئولیت جمعی ما برای تأمین زندگی با عزت و امنیت برای آنان میباشد.
- شمار افراد ۶۰ سال و بیشتر از ۵۴۱ میلیون در ۱۹۹۵ به ۱٫۲ میلیارد در ۲۰۲۵ رسیده و پیشبینی میشود تا ۲۰۵۰ به ۲٫۱ میلیارد برسد.
- تا سال ۲۰۸۰، افراد ۶۵ سال یا بیشتر از کودکان زیر ۱۸ سال بیشتر خواهند شد.
- امید به زندگی جهانی در ۲۰۲۵ به ۷۳٫۵ سال رسیده است (۸٫۶ سال افزایش نسبت به ۱۹۹۵).
- افراد ۸۰ سال و بیشتر با سرعتی فزاینده در حال افزایشاند و پیشبینی میشود تا میانه دهه ۲۰۳۰ از نوزادان بیشتر شوند و تا ۲۰۵۰ به ۲۶۵ میلیون برسند.
با پیر شدن جمعیت جهان، تقاضا برای خدمات صحی و حمایتهای اجتماعی ـ بهویژه برای کسانی که دچار زوال عقل (dementia) هستند ـ افزایش یافته است. این بیماری از عوامل اصلی وابستگی و ناتوانی در میان سالمندان به شمار میرود و مراقبتهای ویژه برای پاسخگویی به این نیازها ضروری است.
زنان، که بیشتر مراقبتشوندگان و مراقبتکنندگان را تشکیل میدهند، حدود ۷۰ درصد ساعات مراقبت غیررسمی جهانی را بر دوش دارند. این امر در کشورهای با درآمد پایین و متوسط بیشتر دیده میشود و زنان را در پیری در برابر فقر آسیبپذیرتر میسازد.
چالشهای سالمندان
سالمندان با مشکلات جدی مواجهند، از جمله:
- تبعیض سنی و انزوای اجتماعی
- فقر و محدودیت دسترسی به خدمات صحی
- آسیبپذیری شدید در زمان جنگ و بحران
نمونههای امروز در غزه، افغانستان و سودان نشان میدهد که سالمندان در شرایط اضطراری بیشتر آسیب میبینند: در کوچهای اجباری جا میمانند، از خدمات صحی محروم میشوند و با صدمات روانی و جسمی مواجه میگردند. حمایت از حقوق آنان در چنین شرایطی یک وظیفه اخلاقی و حقوقی است.
بنیادهای حقوق بشری
اعلامیه جهانی حقوق بشر میگوید: «تمام افراد بشر آزاد و از لحاظ کرامت و حقوق برابر زاده میشوند.»
اصول سازمان ملل متحد برای سالمندان (۱۹۹۱) بر تحقق استقلال، مشارکت، مراقبت، خودشکوفایی و کرامت تأکید میکند. این اصول ارزشهای اختیاری نیستند، بلکه بنیاد عدالت و حقوق بشر اند.
تعهد و فراخوان انستیتوت رویا
انستیتوت رویا برای عدالت جهانی بار دیگر تعهد خود را برای حمایت از حقوق سالمندان اعلام میدارد. ما از راه آموزش، دادخواهی و برنامههای اجتماعی میکوشیم صدای سالمندان را برجسته کنیم، کرامتشان را پاس بداریم و پالیسیهایی را ترویج دهیم که بهویژه در زمان جنگ، بیجاشدن و بحرانهای بشری رفاه آنان را تضمین نماید.
در این روز جهانی، از دولتها، جامعه مدنی و همه افراد میخواهیم سالخوردگی را نه باری بر دوش، بلکه سرچشمهای از نیرو و خرد برای بشریت بدانند. رعایت و حمایت از حقوق سالمندان – بهویژه در شرایط اضطراری – برای ساختن جوامع عادلانه، مهربان و فراگیر حیاتی است.
منابع
- اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸)
- اصول سازمان ملل برای سالمندان (۱۹۹۱)
- گزارشها و خبرهای سازمان ملل درباره غزه، افغانستان و سودان