⏰ ۳
در ۳۰ سپتمبر (۸ میزان/ مهر) روز جهانی آگاهی از لزوم پرهیز از اسراف غذایی، بیایید همراه با شریکان جهانی بکوشیم اتلاف غذا را کاهش دهیم- یکی از سریعترین و عادلانهترین راهحلهای حفاظت از اقلیم و نیز حفظ کرامت انسانی آحاد بشر. کاهش اتلاف غذا به نفع اقلیم وطبیعت، بودجۀ خانوادهها و عدالت محیطزیستی است. این کار فشار بر محلهای دفن زباله را کم میکند، تنوع زیستی را حفاظت مینماید و غذای بیشتری را به دست نیازمندان میرساند.
برخی حقایق:
- برآورد میشود حدود ۷۳۵ میلیون نفر در جهان گرسنه باشند، در حالیکه اسراف غذا و اتلاف آن ۸ تا ۱۰ درصد گازهای گلخانهای (GHGs) را تولید میکند و بهعنوان یک «کانونِ متان» شناخته میشود.
- خانوارها هر روز بیش از یک میلیارد وعده غذای خوردنی را به هدر میدهند—که معادل ۱٫۳ وعده در روز برای هر یک از افرادی است که در جهان از گرسنگی رنج میبرند.
- حدود یکسوم کل غذای تولید شده هر سال از بین میرود یا ضایع میشود.
- با ضایع شدن غذا، آب، زمین، انرژی، کار و محبتی که برای تولید آن صرف شده نیز هدر میرود—در حالی که صدها میلیون نفر با گرسنهگی روبهرو هستند و رژیمهای غذایی مغذی برای بسیاری مردم دستنیافتنی است.
در کشورهای ثروتمند، «اسراف و ضایع شدن غذا» بیشتر به پسماندههای بشقاب در خانهها و رستورانتها برمیگردد. اما در کشورهای دچار فقر و ناامنی غذایی مسأله اصلی از دست رفتن محصول پیش از رسیدن به دسترخوان است: هنگام برداشت، در ترانسپورت، در انبار، یا در بازار بهخاطر کمبود زنجیرۀ سرد، راههای خراب، و هزینههای بلند.
نگاه اسلامی: نهی از اسراف در خوراک
قرآن میفرماید: «کُلوا واشربوا ولا تُسرفوا إنّه لا یُحبّ المُسرفین» (اعراف/۳۱) پیامبر(ص) فرمود: هیچ ظرفی بدتر از شکم کسی که با پرخوری انباشته شده نیست. این آموزهها ما را به اعتدال، حفظ نعمت و جلوگیری از تباهی غذا فرامیخواند—که هم عبادت است و هم حمایت از نیازمندان و محیطزیست.
اولویتها در افغانستان: از مزرعه تا دسترخوان
۱) از مزرعه تا بازار
- آموزش پس از برداشت: زمان درست برداشت، درجهبندی و پاککاری محصول، بستهبندی ساده و هواخور.
- گدام و سایهبان: بهبود انبارهای کوچک روستایی، سایهبانهای ارزان در بازار، صندوقچههای محکم برای حمل.
- زنجیرۀ سرد محلی: سردخانههای کوچک خورشیدی/تبخیری، یخدانهای تبخیری، و هماهنگی برای انتقال سریع.
- روشهای سنتی حفظ غذا: خشککردن آفتابی، ترشی و مربا برای میوه و سبزی اضافی.
- کوپراتیفهای دهقانی: فروش گروهی، پیوند مستقیم با خریداران تا از فساد محصول جلوگیری شود.
۲) در شهرها و خانهها
- خرید به اندازۀ نیاز و برنامهریزی هفتگی غذا.
- ذخیرهسازی درست (خشک/خنک/بستهبندی مناسب) و استفاده خلاقانه از باقیماندهها.
- تقسیم و همیاری: اشتراک غذا با همسایه یا خانوادههای نیازمند؛ در صورت امکان، منجمدکردن برای استفاده بعدی.
۳) رستورانتها و مراسم
- حصههای معقول و امکان بردن غذا با ظروف کاغذی/قابلتجزیه.
- قرارداد با خیریهها/مساجد برای جمعآوری غذای سالمِ اضافی همان روز.
- در عروسیها و فاتحهها: منوی متعادل و سازوکار توزیع فوری با همکاری داوطلبان.
۴) مساجد و مکاتب
- خطبهها و آموزشها در نهی از اسراف و تکریم نعمت؛ یادآوری آیات و روایات مرتبط.
- پویشهای محلی: «یک لقمه، نه اسراف»؛ راهاندازی «بانک غذای» محله با نظارت سالمتی.
۵) برای نهادها و دانشگاهها
- اندازهگیری، سپس مدیریت. ثبت کنید چه چیزی و چرا دور انداخته میشود؛ نقاط اصلی هدررفت را هدف بگیرید.
- هدف ۵۰٪ کاهش تا ۲۰۳۰ بگذارید (همسو با هدف انکشاف پایدار 12.3) و پیشرفت را گزارش دهید.
- شراکت محلی. با برنامههای نجات غذا همکاری کنید؛ منوها، اندازۀ غذا را برای پیشگیری از اتلاف غذا بازطراحی نمایید.
- آگاهیدهی. یک ضیافت بیاسراف، نشست آموزشی یا گفتوگوی بینالادیان دربارۀ حفاظت از طبیعت برگزار کنید.
اقدام کنید
تعهد کنید که اتلاف غذای خانۀ خود را در ۳۰ روز آینده ۲۵٪ کاهش دهید. یک هفته آنچه را که دور میاندازید ثبت کنید و دو عادت از فهرست بالا را برای تغییر انتخاب نمایید. گامهای کوچک، وقتی با هم برداشته شوند، اثر بزرگ میسازند.