⏰۲/۵
سازمان ملل متحد روز جهانی هوای پاک برای آسمانهای آبی را برای جلب توجه به نیاز عاجل به همکاریهای بینالمللی در مبارزه با آلودگی هوا نامگذاری کرد. این روز که نخستین بار در سال ۲۰۲۰ گرامیداشته شد تأکید میکند که هوای پاک برای صحت، توسعه پایدار و مقابله با تغییرات اقلیمی ضروری است. همچنان یادآور میشود که فضا و جوّ مرز نمیشناسد، آلودگی هوا در یک منطقه بر زندگی مردم در همهجا اثرگذار است.
هوای پاک موضوعی تجملی نیست؛ بلکه یک حق اساسی بشری است. حفاظت از هوا تنها یک سیاست محیطزیستی نیست، بلکه یک وظیفه اخلاقی و حقوقی است که در نسل سوم حقوق بشر—یعنی حقوق همبستگی—ریشه دارد. این حقوق تأکید میکنند که اهدافی مانند برخورداری از محیطزیست سالم، دسترسی به توسعه پایدار و صلح تنها از راه مسئولیتپذیری و اقدام جمعی همه دولتها و ملتها قابل دسترسی است.
این مسئولیت تنها به نیازهای امروز محدود نمیشود، بلکه شامل وظیفه ما در برابر نسلهای آینده نیز است. آلودهسازی هوا، نابود کردن جنگلها و بیاعتنایی به تغییرات اقلیمی، چیزی کمتر از محروم ساختن فرزندان و نوادگان ما از حقشان برای زندگی در یک محیط سالم و پایدار نیست. در حقیقت، با تخریب امروز ما، حقوق فردای آنان را نقض میکنیم.
با تأسف، واقعیت جهانی در مسیر دیگری حرکت میکند. دولتها دهها میلیون دالر در پروژههای تحقیقاتی سرمایهگذاری میکنند تا دریابند آیا امکان زندگی در سیارههای دور وجود دارد یا نه. اما طنز تلخ این است که ما در حفاظت از زمین—یگانه سیارهای که میدانیم برای بشر قابل زیست است—ناکام ماندهایم. بهجای آنکه منابع کافی برای حفظ هوا، آب و خاک خود اختصاص دهیم، جوامع گرفتار چرخههای مصرف بیرویه، منافع کوتاهمدت و توسعه تخریبگر باقی ماندهاند.
پیامدهای این بیتوجهی فاجعهبار است: افزایش سطح آلودگی هوا هر سال سبب مرگهای زودرس میلیونها انسان میشود، بهویژه در میان قشرهای آسیبپذیر. کودکان، سالمندان و کسانی که در فقر زندگی میکنند بیشتر آسیب میبینند. همزمان، تغییرات اقلیمی مهارناشده امنیت غذایی را تهدید میکند، مهاجرتهای اجباری را افزایش میدهد و مناقشات تازه بر سر منابع محدود را شعلهور میسازد.
این چالشها در کشورهای محصور در خشکی—مانند افغانستان و بسیاری کشورهای آسیای میانه و افریقا—شدیدتر است. این کشورها به دلیل نداشتن دسترسی مستقیم به دریا وابستگی سنگین به واردات انرژی دارند و اغلب امکانات محدودی برای سرمایهگذاری در تکنالوژیهای پاک در اختیارشان است. به همین دلیل، جمعیت آنان بیشتر در برابر پیامدهای توأمان آلودگی هوا، فقر و تغییرات اقلیمی آسیبپذیر اند. پرداختن به نیازهای این کشورها تنها یک سیاست محیطزیستی نیست، بلکه یک موضوع عدالت و برابری جهانی است.
در این روز، انستیتوت رویا از دولتها، جامعه مدنی و افراد میخواهد که هوای پاک را بهعنوان یک حق مشترک بشری به رسمیت بشناسند؛ حقی که تنها با همبستگی، پاسخگویی و اقدام عملی میتوان آن را تضمین کرد. حفاظت از آسمانهای ما نیازمند کاهش گازهای آلاینده، سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، اجرای جدی مقررات محیطزیستی و ترویج آموزش برای زندگی پایدار است.
راه آینده باید بر این اصل استوار باشد که حفاظت از زمین، حفاظت از انسانیت است. سیاره ما مصرفشدنی و قابل جایگزین نیست. وظیفه ما برای پاسداری از آن، هم یک الزام اخلاقی است و هم یک تعهد حقوق بشری. پایبندی راستین به عدالت یعنی تضمین اینکه هر کودک—امروز و فردا—بتواند در زیر آسمانهای آبی هوای پاک تنفس کند.
توضیح عکس: صبح یخبسته در پینگژوم، فریسلند، هلند.
عکس از WMO Photostream