⏰۳/۵
روز جهانی نیکوکاری با هدف آگاهسازی و بسیج مردم، نهادهای غیردولتی و دیگر ذینفعان در سراسر جهان برای یاری رساندن به دیگران از راه فعالیتهای داوطلبانه و خیریه بنیانگذاری شد. تاریخ ۵ سپتمبر به این مناسبت انتخاب شد تا سالروز وفات مادر ترزا را گرامی بدارد؛ کسی که در سال ۱۹۷۹ جایزه صلح نوبل را «برای کارهایی که در راستای مبارزه با فقر و رنج، که خود تهدیدی برای صلح به شمار میروند، انجام داده بود» دریافت کرد.
نیروی نیکوکاری در همبستگی جهانی
نیکوکاری در جوهر خود بیانگر همبستگی جهانی است. این امر مردم را گرد هم میآورد تا از راه بخشش مستقیم، داوطلبی یا اقدام جمعی، جوامعی عادلانهتر و مقاومتر بسازند. فراتر از کمک فوری، نیکوکاری سبب تقویت خدمات صحی، آموزشی، حفظ فرهنگ و حمایت از گروههای آسیبپذیر میشود (OECD). امروزه، خیریه و نیکوکاری در حال تحولاند تا به علل عمیقتر فقر و نابرابری بپردازند.
تلاشهای نیکوکارانه اکنون بر سیاستگذاریهای عمومی اثر میگذارند، نوآوری را تمویل میکنند و از جوامعی پشتیبانی مینمایند که خدمات عمومی در آنجا ناکام است. در مناطق آسیبپذیر، این تلاشها اغلب مشکلاتی را حل میکنند که دولتها به تنهایی قادر به مواجهه با آنها نیستند.
اجندای ۲۰۳۰ سازمان ملل برای توسعه پایدار، پایان دادن به فقر در همه ابعاد آن را در مرکز مأموریت جهانی قرار داده است. فقر تنها فقدان درآمد نیست؛ بلکه شامل گرسنگی، محرومیت، شرایط نامناسب زندگی و دسترسی محدود به آموزش یا خدمات صحی نیز میشود. تحقق اهداف توسعه پایدار (SDGs) نیازمند شراکتهای قوی میان دولتها، جامعه مدنی، سکتور خصوصی و سازمانهای خیریه است که در کنار هم کار کنند.
نقش دیرینه نیکوکاری در جامعه بشری
نیکوکاری از دیرباز به عنوان یکی از نیرومندترین محرکها برای ساختن جوامع انسانی و پایدار شناخته شده است. در طول تاریخ، بسیاری از نهادهایی که به انسانیت خدمت کردهاند مثلا دانشگاهها، مراکز پژوهشی، عبادتگاهها، کتابخانهها و شفاخانهها از راه خیرات، انفاقات و وقفهای نیکوکارانه بهوجود آمدهاند. در سنت اسلامی، وقف نمونه برجستهای از نیکوکاری است که تضمین میکند کمکها و داراییهای خیرخواهان برای نسلهای بعدی نیز باقی مانده و آموزش، خدمات صحی، دانش و رشد معنوی را برای همه فراهم سازد.
امروز نیاز به نیکوکاری بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. بر اساس گزارش شاخص جهانی صلح ۲۰۲۵ (مؤسسه اقتصاد و صلح – سیدنی، آگوست ۲۰۲۵)، سطح صلح جهانی برای سیزدهمین بار در ۱۷ سال گذشته کاهش یافته است. با وجود ۵۹ منازعه مسلحانه جاری، بیشترین رقم از پایان جنگ جهانی دوم به اینسو، و مصارف نظامی جهانی که در سال ۲۰۲۴ به رقم بیسابقه ۲.۷ تریلیون دالر رسید، جهان منابع هنگفتی را صرف خشونت میکند در حالی که نیازهای بشردوستانه روز به روز افزایش مییابد.
افزایش بودجههای نظامی و گسترش جنگها، بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم به معنای کشتار و ویرانی بیشتر است؛ تخریب زیربناها و منابع تولید کار و ثروت، یعنی افزایش نیاز به کمکهای بشردوستانه. در حقیقت، هر بمبی که فرو میافتد، دهها نان را از سفرهها میگیرد و صدها خانواده را نیازمند انفاقات و یاری فوری میسازد.
در چنین شرایطی، کمکهای بشردوستانه یک ضرورت فوری است، میلیونها انسان در غزه، سودان، افغانستان و بسیاری نقاط دیگر جهان برای بهدست آوردن غذا، دارو و سرپناه وابسته به خیرات و نیکوکاری مردم هستند. اما نیکوکاری به تنهایی کافی نیست. برای پاسداری از کرامت انسانی و عدالت، باید همزمان در جهت خشکاندن ریشههای آسیبپذیری تلاش کنیم. در حالی که بلایای طبیعی، مانند زلزله، بیرون از کنترل بشر است، بزرگترین عامل بیجاشدگی، گرسنگی و رنج انسانها ساخته دست خود انسان است: جنگها و منازعات مسلحانه.
از همین رو، جامعه جهانی باید بپذیرد که اگر تولید و گسترش سلاحها، بهویژه سلاحهای کشتار جمعی و غیر متعارف، مهار نشود، چرخه خشونت تنها شدت خواهد یافت. جنگهای بیشتر یعنی ویرانیهای بیشتر، بیجاشدگیهای گستردهتر و نیاز رو به افزایش به کمکهای بشردوستانه.
در این روز جهانی نیکوکاری، انستیتوت رویا تأکید میکند که ما به دیدگاهی گستردهتر از خیرات و انفاقات نیاز داریم؛ دیدگاهی که فراتر از کمک فوری برود. ما باید همچنان به نیازمندان عاجل کمک کنیم، در عین حال برای صلح پایدار تلاش نماییم: کاهش تولید سلاح، تقویت گفتگو، مبارزه با نابرابری و تحکیم بنیادهای اجتماعی که از بحرانهای آینده جلوگیری میکند. نیکوکاری واقعی تنها در بخشش خلاصه نمیشود، بلکه عملی مشترک برای ساختن جهانی است که در آن افراد کمتری مجبور باشند برای بقا به کمک متکی شوند.
توضیح عکس: یک دختر خردسال در کنار خیمهاش در کمپ ورگه دلال در زاخو، شمال عراق در ماه اکتوبر ۲۰۱۴ ایستاده است؛ جایی که تخمین زده میشد ۲٫۸ میلیون نفر نیازمند غذا و حدود ۸۰۰ هزار نفر به طور عاجل نیازمند سرپناه اضطراری بودند. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد (UNHCR) به آن کمپ تدارکاتی چون عایقکاری خیمهها و فرشهای مخصوص رسانید تا پناهندگان بتوانند در زمستانهای سخت گرم بمانند.
عکس از OCHA/آیاسون آتاناسیادس