⏰ ۳
«گاندی معتقد بود عدم خشونت بزرگترین نیرویی است که در اختیار بشریت قرار دارد – نیرویی قدرتمندتر از هر سلاحی. بیایید با هم نهادهایی بسازیم که از آن دیدگاه والا حمایت کنند.»
دبیرکل سازمان ملل، آنتونیو گوترش
مقدمه
روز جهانی عدم خشونت که هر ساله در دوم اکتبر برگزار میشود، سالروز تولد مهاتما گاندی است؛ رهبری که برای مبارزه با ظلم و استعمار در هند، مقاومت بدون خشونت را ترویج کرد. این روز توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۷ نامگذاری شد تا بر تأثیر مقاومت مسالمتآمیز در پیشبرد عدالت اجتماعی و حقوق بشر تاکید کند. این روز افراد، جوامع و ملل را فرا میخواند تا از تمام اشکال خشونتپرهیزی، از سطح شخصی تا جهانی، حمایت کنند.
فلسفه عدم خشونت
عدم خشونت دیدگاهی انفعالی و صرفاً به معنای فقدان خشونت نیست، بلکه فلسفهای فعال است که خواستار حل منازعات از طریق گفتگو، درک متقابل و اقدامات مسالمتآمیز است. این رویکرد که ریشه در شفقت، همدلی و عدالت دارد، میکوشد به علل ریشهای خشونت، از جمله نابرابری، تبعیض و به حاشیه راندهشدگی توجه کند. در دنیای امروز که بیش از پیش دچار قطببندی شده است، عدم خشونت مسیری اخلاقی پیشرو ارائه میکند و استفاده از روشهای مسالمتآمیز را برای دستیابی به تغییرات سیاسی و اجتماعی تشویق میکند.
اصول عدم خشونت ریشههای فرهنگی و تاریخی عمیقی دارند. این اصول را میتوان در آموزههای دینی، از جمله تأکید بودیسم بر “اهیمسا” (عدم آسیب رساندن) ردیابی کرد. بعدها این اصول توسط شخصیتهایی مانند لئو تولستوی، مارتین لوتر کینگ جونیور و نلسون ماندلا بیان شدند. با این حال، کاربرد عدم خشونت توسط گاندی از طریق عمل “ساتیاگراها” (حقیقت و استواری) در مبارزات برای استقلال هند، این رویکرد را در سطح جهانی به رسمیت رساند.
عدم خشونت در عمل
در طول تاریخ، جنبشهای بدون خشونت موفقیتهای درخشانی در ایجاد تغییرات اجتماعی داشتهاند. مجاهدات گاندی برای حقوق مدنی در هند شاید معروفترین آنها باشند، اما جنبشهای دیگری مانند جنبش حقوق مدنی در ایالات متحده و مبارزه ضد آپارتاید در آفریقای جنوبی نیز به همان اندازه تاثیرگذار بودند. این تلاشها نشان دادند که اعتراضات مسالمتآمیز و نافرمانی مدنی میتوانند نظامات ظالمانه و تبعیضآمیز را بدون توسل به خشونت برهم زنند.
در سالهای اخیر، اعتراضات بدون خشونت همچنان بر رویدادهای جهانی تأثیرگذار بودهاند. به عنوان مثال، اعتراضات دموکراسیخواهانه ۲۰۱۹-۲۰۲۰ در هنگکنگ، جنبش زندگی سیاهپوستان مهم است (Black Lives Matter) و اعتراضات “زن، زندگی، آزادی” در ایران نشان میدهد که مردم در سراسر جهان همچنان حول اصول عدم خشونت برای مطالبه عدالت، برابری و حفاظت از حقوق بشر بسیج میشوند.
نقش روز جهانی عدم خشونت
روز جهانی عدم خشونت فرصتی است تا مردم درباره اهمیت حل مسالمتآمیز منازعات در دنیای بههمپیوسته و اغلب پرتنش کنونی تأمل کنند. در این روز، دولتها، سازمانها و افراد تشویق میشوند در فعالیتهای ترویج کننده خشونتپرهیزی را از طریق آموزش و آگاهی عمومی مشارکت کنند. این فعالیتها اغلب شامل جلسات آموزشی، برنامههای اجتماعی و تظاهرات مسالمتآمیز برای ایجاد فرهنگ صلح و مدارا است.
آموزش یک بخش کلیدی از عدم خشونت است. با آموزش جوانان درباره حل مسالمتآمیز منازعات و عدالت اجتماعی، میتوانیم نسلهای آینده را توانمند سازیم تا گفتگو را به جای خشونت انتخاب کنند. مدارس و جوامع در سراسر جهان از این روز استفاده میکنند تا بر ترویج این ارزشها تمرکز کنند و نقش هر فرد را در ساختن جامعهای صلحآمیزتر برجسته کنند.
اهمیت پایدار عدم خشونت
در دنیای امروز، روز جهانی عدم خشونت بیش از همیشه اهمیت دارد. با وجود ادامه درگیریها، جنگها و خشونت در بسیاری از مناطق، این روز یادآوری میکند که میشود، بلکه باید از خشونت اجتناب شود. این روز جامعه جهانی را فرا میخواند تا به راهحلهای مسالمتآمیز و دیپلماسی برای حل اختلافات سرمایهگذاری کند. از جنبشهای مردمی تا دیپلماسی بینالمللی، عدم خشونت یک رویکرد پایدار برای ایجاد جوامع عادلانهتر، فراگیرتر و صلحآمیزتر ارائه میدهد.
همانطور که گاندی میگفت: “عدم خشونت قویترین نیرویی است که در اختیار بشریت قرار دارد.” در این روز جهانی عدم خشونت، بیایید بار دیگر به مسیر صلح متعهد شویم و از قدرت عدم خشونت برای غلبه بر چالشهای پیش رو و ساختن آیندهای بهتر برای همه استفاده کنیم.
نویسنده: توسکا غلامی خالجیری