کووید ۱۹ یک تراژدی انسانی است. اما یک فرصت همکاری همگانی نیز ایجاد کرده است؛ فرصتی برای بازسازی جهانی برابرتر و پایدارتر. پاسخ به همهگیری و نارضایتی گستردهای که پیش از آن رخ داد، باید بر اساس یک قرارداد اجتماعی نوسامان و یک اجماع جهانی جدید باشد؛ و به وضعیتی انجامد که فرصتهای برابر برای همه ایجاد کند و به حقوق و آزادیهای همه احترام بگذارد.
آنتونیو گوترش، دبیر کل سازمان ملل، سخنرانی در ۱۸ جولای روز گرامیداشت نلسون ماندلا، زیر عنوان: “مقابله با همه گیری نابرابری: قرارداد اجتماعی جدید برای دورهای نو”
اندکی پس از شیوع بیماری کرونا در جای جای جهان، آشکار شد دولتها از آمادگی لازم برای همکاریهای همدلانه، سازمانیافته و جهانشمول در مهار بیماری برخوردار نیستند. حتی گاه چنین اراده و خواستی ندارند. شماری از مقامات کشورهای مختلف، شعار «نخست کشور من» را مطرح کردند. نه فقط آنان، بلکه بیشتر سیاستگذران، آگاهانه یا ناآگاهانه از چشمانداز محدود ملی به موضوع نگریستند. اما بزودی هویدا شد تا همه در مقابل این بیماری امن نشوند، هیچ کس مصون نخواهد شد!
این موضوع اختصاصی به بیماریهای واگیردار ندارد، بلکه سرشت همه پدیدههای جهانی، مثلا بحران محیط زیست، تهدیدات علیه صلح به گونهای است که بدون همکاریهای بینالمللی قابل حل نیستند. در عصر جهانی شده (یا جهانی سازی شده) آدمیان ـ خواسته یا نوخواسته ـ شهروندان یک دهکده شدهاند، نه ساکنان جزیرههای مستقل و پراکنده.
برای جلب توجه دولتها و افکار عمومی جهانیان به ضرورت همبستگی جهانی برای مقابله با بیماری کووید ۱۹، سازمان ملل در سال گذشته (۲۰۲۰) ۲۷ دسامبر را «روز جهانی آمادگی برای بیماریهای همه گیر» نامگذاری کرد. مجمع عمومی سازمان ملل متحد از همه کشورهای عضو خواست برای حمایت از اهمیت مشارکت جهانی در برابر همه گیریها این روز را گرامی بدارند.
بیماری کووید ۱۹ به روشنی نشان داد که همه ملتها و گروههای اجتماعی فارغ از نژاد، مذهب، وضعیت اقتصادی، یا جنسیت میتوانند تحت تأثیر مشکلاتی از این دست واقع شوند؛ به بیان دیگر هیچ کس، در هیچ جا در امان نیست؛ مگر آنکه همه ایمن شوند. از سوی دیگر این همهگیری نه تنها ابعاد دهشتناک شکاف میان کشورهای ثروتمند و کمتر برخوردار را آشکار کرد، بلکه این اختلاف را تشدید کرد. این نابرابری حتی در میان گروههای مختلف اجتماعی در کشورهای مرفه نیز دیده میشود. یکی از ابعاد این تبعیضها مشکلی است که میتوان با اصطلاح «آپارتاید واکسنی» از آن یاد کرد. در حالی که در برخی کشورها شهروندان به دریافت دوز چهارم واکسن تشویق میشوند، جمعیتهای انبوه از بسیاری کشورها هنوز دوز اول واکسن را دریافت نکردهاند.
به هر روی در اثر شیوع کووید ۱۹، برخی فعالیتهای اقتصادی مخدوش، و حتی متوقف شدند. خوشبختانه بعضی مشاغل و خدمات با استفاده از امکانات فضای مجازی توانستند ادامه داشته باشند؛ اما همین تغییر وضعیت نیز مشکلاتی، از جمله تاثیرات گستردهای بر سلامت و بهداشت روان افراد داشت.
«روز جهانی آمادگی برای همه گیریها» نیاز به برنامه ریزی هماهنگ برای پاسخگویی موثر به همه گیریها را برجسته میکند. این بیماریها بنا به سرشت خود مرز نمیشناسند. مهار و ریشه کن کردن آنها تنها از رهگذر همکاری دولتها و دیگر نقشآفرینان اجتماعی امکان پذیر است.
جهان به هماهنگی بیشتر و سازماندهی بهتر برای به اشتراک گذاشتن منابع، توزیع عادلانه واکسنها، و آماده سازی سیستمها و سیاستهای بهداشتی برای مقابله با هجوم بیماریهای همه گیر نیاز دارد. از ارکان این ساختارنو به رسمیت شناختن مسئولیت دولتها و نیز دیگر نهادهای موثر در مقابله با بحرانهای بهداشت جهانی است. صد البته باید به نقش ویژه و کارآمد زنان، که بیشتر کارکنان بهداشتی جهان هستند توجه کامل شود.
تجربه دهههای گذشته، جهشهای ویروس کرونا و پیشبینی کارشناسان بهداشتی نشان میدهد به دلایل مختلف، از جمله دخالتهای غیر مسئولانه بشر در استفاده و دخالت در محیط زیست اپیدمیهای دیگری نیز در راه خواهند بود. پرسش این است که جهان برای تکرار احتمالی قرنطینههای گسترده، و مهار نتایج اجتماعی، اقتصادی آن آماده است؟
۲۷ دسامبر فرصت مغتنمی است که همه، اعم از دولتیان، قعالان جامعه مدنی، خانوادهها و یکایک شهروندان توجه کنیم بیماریهای سرایتپذیر از یک بحران بهداشتی فراترند. ابعاد انسانی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی دارند و میتوانند حقوق بشر، از جمله حق آموزش با کیفیت مطلوب را دچار بحران کنند. هر یک از ما از خود بپرسیم سهم ما در مدیریت کارآمد بحرانهای جهانی، از جمله بیماریهای سرایتپذیر چیست؟ مطالعه اسناد سازمان ملل و نهادهای تخصصی آن ما در دست یافتن به دیدگاهی جامعتر کمک میکند.
برخی اسناد مرتبط:
۱- قطعنامه مجمع عمومی برای نامگذاری ۲۷ دسامبر به روز جهانی آمادگی برای مقابله با بیماریهای سرایتپذیر
- General Assembly resolution proclaiming the Day
۲- واکنش جامع سازمان ملل متحد به مشکل همهگیری کووید ۱۹
۳- خلاصه سیاستها و برنامههای سازمان ملل درباره همه گیری کوید ۱۹
مهار بحرانهای بهداشت جهانی مستلزم رویکردی کلنگر است و سیاستهایی که هدفشان تامین بهداشت و امنیت و رفاه برای همه آحاد بشر باشد. یک نمونه از این اقدامات برنامهای است که دبیر کل سازمان ملل متحد برای پاسخ جامع سازمان ملل متحد به کووید ۱۹برای نجات جانها، محافظت از جوامع و سلامت بهتر راه اندازی کرده است. برای آگاهی از این برنامه و کسب دیگر اطلاعات مفید لطفا به این نشانیها مراجعه کنید: