مادر زمین و ما
زمین، این زیستگاه ما در رنج است. طبیعت آسیب دیده، دریاها و اقیانوسها از پلاستیک آکنده و هر روز اسیدیتر میشوند. گرمای شدید و آتش سوزی در جنگلها و بیشهها بخشی از خبرهای روزانه شده، در سویی سیل و در سویی دیگر خشکسالی، زندگی انسان و دیگر جانداران را تباه کرده است.
سازمان ملل بیست و دوم آوریل را «روز جهانی مادر زمین» نامیده تا فرصتی برای بازاندیشی آدمیان درباره رفتار خویش با زیستبوم خود فراهم کند. زمین، مکان زندگی و آرامش ماست. مادری است که برای حفاظت و آسایش بشر آغوش گشوده ولی بشر، فرزندی شایسته برای او نبوده است. نامگذاری این روز اقدامی نمادین است که به آدمیان یادآوری شود برای حفاظت از زمین، این تنها سیاره شناخته شده قابل زیست، باید با همتی بلند و همدلانه برنامههایی همهجانبه و فوری تدوین و اجرا کنند.
یک سال و اندی است که جهان با پاندمی کرونا، پیوند همهگیری بهداشتی با سلامت اکوسیستم، مواجه است. تغییرات آب و هوایی و اقدامات ویرانگر بشر مانند جنگل زدایی، تغییر کاربری زمین، بهرهوری بیش از توان زمین از آن با اجرای روشهای جدید کشاورزی و دامداریهای صنعتی و تجارت غیرقانونی حیات وحش، باعث تخریب طبیعت و اختلال در تنوع زیستی شده است. این نابسامی در اکوسیستم باعث افزایش و انتقال بیماریهای عفونی از حیوانات به انسان (بیماریهای مشترک بین انسان و دام) میشود. کووید-19 تنها یک نمونه است. سازمان بهداشت جهانی درباره بروز همهگیریهای مشابه یا خطرناکتر در سالهای آینده هشدار میدهند.
براساس آمارهای نهاد محیط زیست سازمان ملل، در هر دوره چهار ماهه، هفتاد و پنج درصد بیماریهای نوظهور عفونی که در انسان ظاهر میشود منشأ حیوانی دارد. این مساله اهمیت و ارتباط نزدیک بین سلامت انسان، حیوان و محیط زیست را نشان میدهد.
تغییرات تنوع زیستی بر عملکرد اکوسیستم تأثیر میگذارد و اختلالات قابل توجهی در اکوسیستم میتواند به آسیب جدی برای زندگی بشر بینجامد، همانند آنچه در پاندمی کرونا شاهد آن هستیم. شیوع این بیماری، سلامت عمومی و اقتصاد جهانی را در معرض خطر قرار داده است. به رغم تلاشهای مداوم، وضعیت تنوع زیستی در سراسر جهان رو به وخامت است. تخمین زده میشود که در حال حاضر حدود یک میلیون گونه جانوری و گیاهی در معرض خطر انقراض قرار دارند.
اکوسیستمها از زندگی روی زمین پشتیبانی میکنند. هرچه اکوسیستمهای ما سالمتر باشند، سلامت سیاره و ساکنانش بیشتر تضمین میشود. ترمیم اکوسیستمهای آسیب دیده، میتواند کمک بزرگی در پایان دادن به فقر، مبارزه با تغییرات آب و هوا و جلوگیری از انقراض گونههای گیاهی و جانوری، همچنین حفاظت از تنوع فرهنگها باشد. همراهی با دهه سازمان ملل در مورد ترمیم اکوسیستم، که رسماً با روز جهانی محیط زیست، از ۵ ژوئن ۲۰۲۱ آغاز میشود، به ما کمک میکند تخریب اکوسیستمها را در جای جای زمین، متوقف و معکوس کنیم. اما تنها در صورتی، این روند به موفقیت منجر میشود که فرد فرد انسانها و کشورها موفق شوند. این موفقیت، موفقیتی جمعی است که با حضور مشتاقانه و مسئولانه فردی و جمعی حاصل خواهد شد.
امروزه بیش از هر زمان دیگری مادر زمین به اقدامات سنجیده و جبران کننده ما نیاز دارد؛ تلاش برای درمان آسیبهایی که بشر، خواسته یا ناخواسته به زمین وارد کرده است. لازم است که هر فردی در هر جامعه و در هر جایگاه اقتصادی و اجتماعی، از حقایق مربوط به تغییرات اقلیمی آگاه شود و نقش خود را در زمینه توقف و پیشگیری از آن بداند و مسئولانه موارد مربوط به این اقدامات را در زندگی خود لحاظ کند. بسیاری از افراد نمیدانند بخش چشمگیری از عادات و رفتارهای روزمره زندگی معمولی آنها در تغییرات ناخواسته اقلیمی نقش دارد. ما نیازمند تغییرات اساسی در سبک زندگانی خود هستیم. از عادات غذایی، پوشاکی، روش گرم و سرد کردن خانه، میزان و چگونگی مصرف آب گرفته تا ایجاد و دفع زباله، فرهنگ طبیعت گردی و تربیت طبیعتدوستانه فرزندان. وقتی این تغییرات در بینش و منش گروه چشمگیری از افراد و جوامع رخ دهد میتوان به تاثیرات مهم در مقابله با گرمایش زمین، آلودگی محیط زیست و تغییرات ناخواسته اکوسیستمی امیدوار بود.
اینک سیاره زمین مانند بیمار بدحالی است که در درمانش ثانیهها را نیز نباید از دست داد. مهار بحران زیست محیطی، بی شک در گروه آگاهی و اقدامات همه افراد بشر است. این که هر ملت و کشور در ایجاد این وضعیت چه میزان مسئول و خطاکار است بحث مهمی است. اما مهمتر و فوریتر از آن این است که همه ملتها و دولتها برای توقف روند تخریب زمین همدلانه فعالیت کنند. ناگفته پیداست افراد، گروهها، شرکتها و کشورهایی بیشترین تاثیر را در ویرانگری زمین داشتهاند باید مسئولانهتر عمل کنند. همه باید از کشورهای پیشرفته صنعتی که پیشرفت و رفاه آنها از رهگذر آسیب به کل سیاره به دست آمده، با همه روشهای مدنی و مسالمتجویانه جبران اشتباهات گذشته را مطالبه کنند. باید از این کشورها و کمپانیهای بزرگ، توقف اقدامات آسیبزا و جبران خسارت افراد در دیگر نقاط دنیا خصوصا مناطق فقیر و آسیب پذیر را مطالبه کرد. جان سخن آنکه رفتار ما با زمین، نمونه بارزی است از این گفته سعدی در بوستان که:
یکی بر سر شاخ، بن میبرید خداوند بستان نگه کرد و دید
بگفتا گر این مرد بد میکند نه با من، که با نفس خود میکند