سازمان ملل پنجم آوریل را «روز جهانی وجدان» نامیده است. عنوان و مفهوم این بزرگداشت از ماده یک اعلامیه جهانی حقوق بشر الهام گرفته شده است که میگوید: «تمام افراد بشر آزاد زاده شده و در کرامت و حقوق با هم برابرند. عقلانیت و وجدان به آنها ارزانی شده و لازم است تا با یکدیگر عادلانه و برادرانه رفتار کنند.»
هدف از بزرگداشت این روز ترویج فرهنگ صلح بر اساس مجموعهای از ارزشهای جهانشمول، نگرشها و رفتارهای الهام گرفته از اصول آزادی، کرامت انسانی، خردورزی، توجه به ترازوی وجدان، عدالت، مردمسالاری، حقوق بشر، مدارا و همبستگی است.
در تدوین اعلامیه به ارتباط سه ستون صلح، امنیت و توسعه توجه شده است. روز جهانی وجدان، فرصتی برای جامعه بینالمللی است که برای نیل به صلح عادلانه و پایدار جهانی به تقویت مدارا، همهشمولی، تفاهم و همبستگی بپردازد.
این روز، همه را به فرهنگ صلح، همراه با عشق و وجدان، متناسب با تنوع فرهنگی و سایر شرایط مناسب یا آداب و رسوم جوامع محلی، ملی و منطقهای خود دعوت میکند؛ هر انسانی را بر اساس ظرفیتها و تواناییهای فردی به مشارکت فرا میخواند و بر تنوع و فراگیری تأکید میورزد. بزرگداشت این روز به جهانیان یادآوری میکند برای همه اعمال خود، فردی یا جمعی، کشوری یا جهانی، به وجدان خود رجوع کنند و هر پندار و رفتار را بر اساس یک وجدان بیدار ارزیابی و اجرا کنند.
وجدان، خصیصه و توانایی است که به افراد کمک میکند که همیشه و خصوصا در موقعیتهای خاص به بهترین شکل ممکن عمل کنند. روز جهانی وجدان فرصتی است برای تأمل در زندگی فردی و جمعی خودمان و تلاش برای انجام کارهای درست با رعایت خیر جمعی (منافع عمومی).
صلح و مدارا وضعیتهای ارزشمندی هستند که به سختی به دست میآیند، اما آسان از دست میروند. تفاهم و مدارا، کالایی بخشیدنی برای زندگی افراد در یک کشور و همچنین در روابط بین ملتها و کشورها نیست بلکه ارزشی است که از وجدان انسانها سرچشمه میگیرد باید آن را آموخت و پرورش داد و به کار گرفت. همه باید همدلانه بکوشیم صلح و مدارا را فرهنگ رایج در جوامع محلی و بین المللی کنیم. درک و آموزش آن باید از خانه و خانواده شروع شود و در آموزش رسمی و مدرسه ترویج گردد.
در مقدمه اعلامیه جهانی حقوق بشر به بخشی تاریک و تباهی از تاریخ بشریت اشاره شده است: «بیاعتنایی و تحقیر حقوق انسان به انجام کارهای وحشیانه انجامیده، به طوری که وجدان آدمی را در رنج افکنده است.» برای رهایی از این رنج، ما آدمیان به صورت فردی و جمعی، باید بر اساس وجدان آگاه خود به حق خویش و دیگران احترام بگذاریم. در این صورت زمینه احقاق بسیاری از حقوق فراهم میشود. در زمینه مشکلاتی که به طور فزاینده حیات و تمدن بشری را تهدید میکنند و مقابله با آنان به اقدامی هماهنگ و جهانی نیاز دارد «وجدان آگاه و بیدار جمعی» میتواند بهترین و پایدارترین راه حل باشد. اقدامات فوری و لازمی مثل رفع فقر و سوء تغذیه، کاستن از گرمایش زمین، رفع آلودگی آبهای زیرزمینی، دریاها و اقیانوسها، تلاش برای افزایش مناطق جنگلی، جز با همت و تلاش فردی و گروهی ناشی از وجدان انسانی انجام شدنی نیستند.
شیوع سریع ویروس کرونا، و نیاز مراقبت فردی و جمعی برای مقابله با آن، نمودی روشن از نیاز به وجدان بیدار آدمیان و اثرات آن بر سلامت جهانیان است. رعایت اصول بهداشتی، وظیفه هر یک از ماست. اما اقدامات فردی کافی نیست و نیاز است که همه مردم دنیا همراه شوند و برای این همراهی علاوه بر اصول بهداشتی و درمانی، اصول انسانی و شنیدن ندای وجدان نیز نیاز است تا غمخوار و مددکار افراد و کشورهای آسیب پذیر باشیم. تنها در این صورت است که میتوانیم بر این بحران و نظایر آن چیره آییم.
آینده پایدار بشریت به اقدامات وجدان محور و فوری ما بستگی دارد. بیایید با خود، یکدیگر و طبیعت میزانبان باشیم! این ندای وجدان هر یک از ماست. بیایید این بانگ درونی را ناشنیده نگیریم.