اقیانوسها، کرامت انسانی و مسئولیت مشترک ما
هر سال در ۸ جون (۱۸ جوزا/ خرداد)، روز جهانی اقیانوسها گرامی داشته میشود تا به خود یادآوری کنیم اقیانوسها تنها آبهای دوردست نیستند، بلکه از پایههای اساسی حیات در زمین به شمار میروند.
اقیانوسها بیش از ۷۰ درصد سطح زمین را پوشاندهاند و نقش حیاتی در تنظیم آبوهوا و حفظ تعادل زیستمحیطی جهان دارند. بر بنیاد آمار سازمان ملل متحد، دستکم نیمی از اکسیجن مورد نیاز بشر توسط اقیانوسها تولید میشود. همچنین اقیانوسها حدود ۳۰ درصد گاز کربندیاکسید ناشی از فعالیتهای انسانی را جذب میکنند و از شدت برخی پیامدهای تغییرات اقلیمی میکاهند. میلیونها انسان در سراسر جهان معیشت خود را به گونه مستقیم یا غیرمستقیم از اقیانوسها به دست میآورند و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ حدود ۴۰ میلیون نفر در صنایع مرتبط با اقیانوسها مشغول کار باشند.
اقیانوسها همچنین یکی از بزرگترین گنجینههای تنوع زیستی جهان به شمار میروند. از کوچکترین موجودات میکروسکوپی گرفته تا بزرگترین پستانداران روی زمین، همه بخشی از شبکه پیچیده حیات دریایی هستند که در تأمین غذا، حفظ اکوسیستمها، پیشرفت علمی و رفاه اقتصادی جوامع انسانی نقش دارند.
با این حال، این زیستبومهای ارزشمند امروز با تهدیدهای جدی روبهرو اند؛ از جمله آلودگی، صید بیرویه، تخریب زیستگاههای دریایی، تغییرات اقلیمی، بلند رفتن سطح آب دریاها و افزایش زبالههای پلاستیکی.
تخریب محیط زیست تنها یک بحران طبیعی نیست؛ بلکه مسئلهای مرتبط با حقوق بشر نیز است.
زمانی که اقیانوسها آلوده یا منابع آنها نابود میشوند، امنیت غذایی، دسترسی به محیط سالم، فرصتهای اقتصادی و کیفیت زندگی میلیونها انسان آسیب میبیند. در بسیاری موارد، جوامع ساحلی، مردمان بومی، باشندگان جزایر کوچک، خانوادههای ماهیگیر و نسلهای آینده بیشترین آسیب را متحمل میشوند؛ در حالی که کمترین سهم را در ایجاد این بحران داشتهاند.
از همینرو، حفاظت از اقیانوسها نیازمند رویکردی کرامتمحور است؛ رویکردی که پیوند میان عدالت محیطزیستی، حقوق بشر و توسعه پایدار را به رسمیت میشناسد.
بلند بردن آگاهی عمومی در این مسیر اهمیت اساسی دارد. حفاظت از محیط زیست تنها وظیفه دولتها نیست. نهادهای آموزشی، رسانهها، جامعه مدنی، مراکز دینی، پژوهشگران، جوانان و خانوادهها همگی میتوانند در ترویج فرهنگ مسئولیتپذیری محیطزیستی نقش مؤثر داشته باشند.
اقدامهای کوچک نیز ارزشمند اند:
- کاهش استفاده از پلاستیکهای یکبار مصرف
- حمایت از مصرف مسئولانه
- حفاظت از تنوع زیستی دریایی
- گسترش آموزش محیطزیستی
- حمایت از سیاستهای مسئولانه محیطزیستی
- پشتیبانی از پژوهشهای علمی
- پاسخگو ساختن نهادهایی که به محیط زیست آسیب میرسانند
در انستیتوت رویا برای عدالت جهانی، ما باور داریم که عدالت محیطزیستی با کرامت انسانی، صلح و مسئولیت اجتماعی پیوندی ناگسستنی دارد. حفاظت از اقیانوسها در حقیقت حفاظت از آینده زندگی در زمین است.
روز جهانی اقیانوسها فرصتی است برای تأمل، ارتقای آگاهی و اقدام جمعی برای حفاظت از محیط زیست و اقیانوسها است.