⏰۳
با تصویب سازمان ملل ۳۰ آگوست روز بینالمللی قربانیان ناپدیدشدگی اجباری نامیده شده است. این پدیده هولناک، نقض جدی حقوق بشر است که خانوادهها و جوامع را در رنج و بلاتکلیفی فرو میبرد. ناپدیدشدگی اجباری، اغلب با هدف ارعاب مخالفان سیاسی یا کنترل جمعیت صورت میگیرد و قربانیان را از حمایت قانون محروم میکند. این عمل نه تنها حقوق فردی را پایمال میکند، بلکه یک معضل جهانی است که به مبارزه جمعی نیاز دارد.
سازمان ملل متحد معمولا برای جلوگیری از بحرانهای سیاسی از اعلام نام کشورهایی که این جرم در آنها شایع است خودداری کرده، ترجیح میدهد به ذکر آمار کلی بسنده کند. با این حال، بر اساس گزارشهای غیررسمی سازمان ملل و سازمانهای حقوق بشری مانند عفو بینالملل و دیدهبان حقوق بشر، در دهههای اخیر، کشورهایی در آمریکای لاتین، آسیا، و خاورمیانه به دلیل دیکتاتوریهای نظامی یا درگیریهای داخلی، بیشترین آمار ناپدیدشدگی اجباری را داشتهاند.
برخی از کشورهایی که به طور مکرر در گزارشها ذکر شدهاند، عبارتند از:
- سوریه: به دلیل جنگ داخلی و استفاده سازمانیافته از این روش توسط دولت و گروههای مسلح.
- عراق: به دلیل درگیریهای داخلی و فعالیتهای گروههای تروریستی و شبهنظامی.
- الجزایر: به ویژه در دوران جنگ داخلی دهه ۱۹۹۰.
- شیلی و آرژانتین: در دوران حکومتهای نظامی در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰.
- افغانستان: به دلیل دههها درگیری و بیثباتی سیاسی.
- بوسنیا و هرزگوین – در جریان منازعات دهۀ ۱۹۹۰، هزاران مسلمان در نتیجۀ خشونتهای قومی و جنایات جنگی ناپدید شدند.
اینها تنها نمونهای از کشورهایی است که این جنایت در آنها شیوع بیشتری دارد و به هیچ وجه فهرست جامعی نیست. در بسیاری از کشورها، به دلیل پنهانکاری دولتها، دسترسی به آمار دقیق غیرممکن است.
در این پدیده شوم، حقوق متعددی از قربانی و خانواده او نقض میشود. از جمله این حقوق:
- حق بر آزادی و امنیت شخصی: فرد ناپدیدشده به اجبار و بدون هیچگونه روند قانونی بازداشت و نگهداری میشود.
- حق بر دادرسی عادلانه و آزادی از شکنجه: قربانیان اغلب در مکانهای مخفی نگهداری میشوند و از دسترسی به وکیل یا دادگاه محروماند. آنها به شدت در معرض شکنجه و بدرفتاری قرار دارند.
- حق بر حیات: در بسیاری از موارد، ناپدیدشدگی اجباری به قتل فراقضایی منجر شده، حق اساسی فرد بر حیات نقض میشود.
- حقوق خانواده: خانوادهها از دانستن سرنوشت عزیزان خود محروم میشوند و در یک وضعیت دائمی از غم، ترس و بلاتکلیفی روانی و مالی به سر میبرند. این وضعیت نقض حق آنها بر عدم شکنجه روانی است.
- حقوق مدنی و سیاسی: این عمل به صورت ساختاری برای سرکوب مخالفان و جلوگیری از فعالیتهای سیاسی و مدنی استفاده میشود.
سابقه ناپدیدشدگی اجباری به قرن بیستم و جنگهای داخلی و دیکتاتوریها بازمیگردد. با این حال، در دهههای اخیر، این پدیده به ابزاری رایج برای سرکوب سیاسی در مناطق مختلف جهان تبدیل شده است. بر اساس گزارشهای سازمان ملل متحد، ناپدیدشدگی اجباری یک معضل جهانی است و در بیش از ۱۱۰ کشور جهان گزارش شده است. این عمل نه تنها در دوران درگیریهای مسلحانه، بلکه در زمان صلح نیز به طور گستردهای به عنوان یک ابزار ترس و ارعاب مورد استفاده قرار میگیرد.
مؤسسه رویا بر ضرورت پاسخگویی، عدالت، و حمایت از حقوق قربانیان و خانوادههای آنها تأکید دارد. ما معتقدیم که هیچکس نباید در این تاریکی تنها بماند و باید با همکاری سازمانهای حقوق بشری، جامعه مدنی و نهادهای بینالمللی برای پایان دادن به این یدیده شوم و عمل مجرمانه تلاش کنیم.
ما همه کشورها را به تصویب و اجرای کنوانسیون بینالمللی حمایت از همه افراد در برابر ناپدیدشدگی اجباری فرا میخوانیم تا از این طریق، از تکرار چنین جنایاتی جلوگیری شود، کرامت نقض شده قربانیان به آنان عودت داده شود، و عدالت درباره آنان و خانوادههاشان اجرا و مرتکبان این جنایات پاسخگو کرده شده، در روندهای شفاف دادرسی به مجازات عادلانه اعمال خود را محکوم شوند.
توضیح عکس: خانوادهها و دوستان قربانیان، رنج روانی جانکاهی را تجربه میکنند، زیرا نمیدانند که آیا قربانی هنوز زنده است یا نه، و در صورت زنده بودن، کجا، در چه شرایطی و با چه وضعیت سلامتی نگهداری میشود.// عکس: دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل در مکزیک (OHCHR Mexico)