⏰ ۴
ما همه باید هر آنچه در توان داریم انجام دهیم تا زنان در میز تصمیمگیری حضور داشته باشند، صداهای ما شنیده شود و سهم ما ارجگذاری شود. — آمنه محمد، معاون دبیرکل سازمان ملل متحد
در تقویم رسمی سازمان ملل متحد ۲۴ جون (۳ سرطان/ تیر) روز جهانی زنان در دیپلوماسی (International Day of Women in Diplomacy) نامگذاری شده است؛ روزی برای ارجگذاری نقش، سهم و ظرفیتهای زنان در سیاست خارجی، حلوفصل منازعات، و ساخت نظم جهانی بر مبنای صلح، عدالت و گفتوگو.
زنان و یکی از بزرگترین دستاوردهای حقوقی بشریت
یکی از روشنترین شواهد اثرگذاری زنان در دیپلوماسی جهانی، مشارکت فعال آنان در تدوین اعلامیه جهانی حقوق بشر (UDHR) در سال ۱۹۴۸ است. این سند تاریخی که به عنوان «استاندارد مشترک دستاورد برای همه ملتها و مردم» شناخته میشود، نخستینبار در تاریخ بشر حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را برای همه انسانها – زن و مرد بهگونه برابر تصریح کرد.
زنان از مناطق مختلف جهان، با پیشینههای فرهنگی و حقوقی گوناگون، نقشی تعیینکننده در شکلگیری این اعلامیه ایفا کردند.
- النور روزولت از ایالات متحده، رئیس کمیسیون تدوین، با درایت و جسارت خود بر اصل برابری و کرامت انسانی تأکید ورزید.
- هانسیا مهتا از هند، با اصلاح عبارت “همه مردان” به “همه انسانها” شمول جنسیتی سند را تضمین کرد.
- مینروا برناردینو از جمهوری دومینیکن، از نخستین زنان دیپلمات ملل متحد بود که بر برابری زن و مرد در منشور این سازمان پافشاری کرد.
- بگوماوینیما سیپکانا کانتسامی از فیلیپین و فرانسوا باسوین از فرانسه نیز از دیگر زنانی بودند که با دیدگاههای حقوقی خود به جامعیت و عدالتمحوری این سند کمک کردند.
یادآوری این سهم تاریخی، بیانگر آن است که حضور زنان در بالاترین سطوح تصمیمگیری بینالمللی، تنها مطالبهای عدالتخواهانه نیست، بلکه ضرورتی آزموده و اثباتشده برای صلح و توسعه پایدار جهانی است.
زنان در برابر خشونت، با گفتوگو و اعتماد
در تاریخ مکتوب، بهویژه در سدههای اخیر، کمتر نشانهای از زنانی مییابیم که آغازگر یا فرمانده جنگی بوده باشند. این در حالی است که بسیاری از جنگها و درگیریهای ویرانگر، نتیجه تصمیمگیریها و رقابتهای قدرتمحور میان دیپلماتهای مرد بودهاند. تاریخ دیپلوماسی مدرن، پر است از نشستهای طولانی و مذاکرات انحصاری مردانهای که نهتنها به صلح نینجامیدهاند، بلکه بر دوام خشونت افزودهاند—چون مذاکرات ناکام صلح در مورد جنگ ویتنام یا دههها گفتوگو پیرامون خلع سلاح هستهای که بدون نتیجه باقی ماندهاند.
در برابر این الگو، زنان با تکیه بر نیروی اخلاق، بردباری، توان گفتوگو و جلب اعتماد، بهعنوان چهرههایی مؤثر در حل مسالمتآمیز منازعات ظاهر شدهاند. تا به امروز، هجده زن توانستهاند جایزه صلح نوبل را کسب کنند؛ از جمله:
- لِیمه گبووی از لیبریا که با بسیج زنان مسلمان و مسیحی به جنگ داخلی در کشورش پایان داد؛
- وانگاری ماتای از کینیا که پیوند میان محیطزیست و عدالت اجتماعی را برجسته ساخت؛
این زنان ثابت کردهاند که قدرت نرم، شفقت و توان شنیدن صدای دیگری، میتواند راهی نو بهسوی صلح بگشاید.
نمیشود گفت زنان در دیپلوماسی الزاماً موفقتر از مردانند، اما بیتردید نادیدهگرفتن نیمی از بشریت در این عرصه، به از دست رفتن فرصتهایی گرانبها انجامیده است. اکنون زمان آن فرا رسیده که زنان دیپلمات بهصورت واقعی، کامل و مؤثر – نه صرفا نمادین- در روند صلحسازی، گفتوگو و تصمیمگیری حضور داشته باشند.
این حضور باید بهشکل ساختاری و نهادینه تضمین شود. هنوز هم در بسیاری از کشورها، زنان در مقامهایی چون سفیر، معین وزارت خارجه یا نماینده دایمی در نهادهای بینالمللی حضور اندکی دارند—در حالی که صدها زن واجد شرایط، با دانش و تخصص در زمینههایی چون حقوق بینالملل، حقوق بشر، محیطزیست، امنیت پایدار و میانجیگری صلح، آماده پذیرفتن این مسئولیتها هستند. زنان باید نه تنها بهعنوان مشاور یا سخنگو، بلکه بهمثابه تصمیمگیرنده و سیاستساز در صحنه جهانی حضور یابند.
شایسته خواهد بود که انتخاب دبیرکل آینده سازمان ملل متحد نیز از میان زنان شایسته و برخوردار از حمایت جهانی صورت گیرد. تا زمانی که زنان تنها بهعنوان «صدای قربانیان» شناخته شوند و نه بهعنوان رهبران راهحلساز، عدالت ساختاری هرگز تحقق نخواهد یافت.
انستیتوت رویا که به اصول عدالت، همزیستی و صلح پایدار باورمند است، در این روز جهانی خاطرنشان میسازد که دیپلوماسی مؤثر بدون مشارکت برابر و معنادار زنان، نهفقط ناقص، بلکه ناکارآمد خواهد بود و این مشارکت، نه از سر سهمخواهی و امتیازدهی، بلکه ضرورتی برای اصلاح ساختارهای ناعادلانه قدرت و نمایندگی است.
امروز، زمان تأکید دوباره بر این واقعیت است: تا زمانی که صلح تنها توسط نیمی از جهان نوشته شود، صلحی فراگیر نخواهیم داشت.
توضیح درباره عکس: در ماه می سال ۱۹۴۶، نمایندگان کمیسیون فرعی وضعیت زنان سازمان ملل متحد، پس از آخرین نشست خود در کالج هانتر، یک نشست خبری در سالن نمایندگان ساختمان جمنازیم برگزار کردند. در این عکس از چپ به راست دیده میشوند: آنجلا جُردَک (لبنان)، فریدریکا کالینووسکی (لهستان)، بودگیل بگتروپ (دانمارک)، مینروا برناردینو (جمهوری دومینیکن)، و هانسا مهتا (هند). این زنان از جمله نخستین رهبران زن در تاریخ سازمان ملل بودند که نقش کلیدی در بنیانگذاری سیاستهای بینالمللی در زمینه حقوق زنان ایفا کردند. آنان در سالهای پس از جنگ جهانی دوم، برای تضمین مشارکت کامل زنان در اسناد حقوق بشری، از جمله اعلامیه جهانی حقوق بشر، تلاش فراوانی نمودند. این تصویر بخشی از تاریخ پیدایش عدالت جنسیتی در چارچوب نهادهای بینالمللی را به نمایش میگذارد. (عکس: سازمان ملل متحد)
https://www.un.org/en/observances/human-rights-day/women-who-shaped-the-universal-declaration