در تاریخ ۲۰ اپریل ۲۰۲۵ برابر ۳۱ ثور/ فروردین ۱۴۰۴ سومین کنفرانس بینالمللی مجازی در مورد آموزش کلینیکی حقوق، مساعدتهای حقوقی و حقوق بشر از ساعت ۱۰:۰۰ صبح تا ۵:۰۰ عصر (به وقت هند) توسط شبکهٔ هندی آموزش کلینیکی حقوق (INCLE) با همکاری انستیتوت رؤیا برای عدالت جهانی، BABSEACLE و Knowledge Steez Edu Hub برگزار شد.
این گردهمایی بینالمللی، استادان دانشگاه، متخصصان، و محصلان از سراسر جهان را گرد هم آورد تا استراتژیهای نوآورانهای را برای ترویج عدالت و تقویت آموزش کلینیکی حقوقی بررسی کنند.
انستیتوت جهانی رؤیا برای عدالت، به عنوان یکی از سه نهادهای برگزارکننده، پیامی به این کنفرانس ارائه کرد. این پیام که از سوی نماینده انستیتوت در پاکستان، خانم انگبین میرزا، قرائت شد و بر نیاز فوری به عدم خشونت، همکاری بینبخشی و همبستگی جهانی در راستای عدالت، بهویژه برای اقشار محروم و آسیبپذیر تأکید داشت. همچنین، این پیام شامل ده پیشنهاد استراتژیک برای تقویت کلینیکهای حقوقی و ترویج عدالت در زمینههای مختلفی چون حقوق بشر، عدالت محیطزیستی، عدالت نوجوانان، آزادیهای علمی، و حقوق اقلیتها و بومیان بود.
متن کامل پیام انستیتوت جهانی رؤیا به شرح زیر است:
پیام انستیتوت رویا برای عدالت جهانی
به سومین کنفرانس بینالمللی مجازی آموزش کلینیکی حقوق، مساعدتهای حقوقی و حقوق بشر (۲۰۲۵)
دوستان، همکاران، استادان، دانشپژوهان و محصلان گرامی که در «سومین کنفرانس بینالمللی آموزش کلینیکی حقوق، مساعدت حقوقی و حقوق بشر ۲۰۲۵» حضور دارید، در تأمل بر آنچه پیوندهای عمیق میان ما را بازتاب میدهد و آنچه امروز جهان بیشتر از هر زمانی به آن نیاز دارد، تنها یک واژه در ذهنم نقش بست: عدم خشونت.
پایبندی به اندیشه و عمل خشونتپرهیز در برابر ظلم و تبعیض نه تنها یک وظیفه اخلاقی است، بلکه سرچشمهای ژرف از امید نیز میباشد. برای پیشبرد این آرمان حیاتی، نیاز به همکاری میانرشتهای، بینبخشی و بینالادیانی داریم. راهحلها در انزوا یافت نمیشوند. تنها با گردهم آوردن دیدگاهها و سنتهای متنوع است که میتوانیم با چالشهای پیچیده جهانی روبرو شویم.
اجازه دهید سخنان پرتوان داکتر مارتین لوتر کینگ جونیور را، که هنگام دریافت جایزه صلح نوبل در ۱۰ دسامبر ۱۹۶۴ در اوسلو، نروژ بیان کرد، با شما شریک سازم. وی در آن هنگام، با ۳۵ سال سن، جوانترین برندهٔ این جایزه بود و این افتخار را بهخاطر رهبری شجاعانهاش در مبارزهٔ غیرخشونتآمیز با تبعیض نژادی در آمریکا دریافت کرد.
نقل قول: «عدم خشونت سلاحی نیرومند و عادلانه است. سلاحی که در تاریخ بینظیر است، زخمی نمیزند اما عزت کسی را که آن را به کار میبرد، افزایش میدهد. تمدن و خشونت مفاهیمی متضادند. مردم سیاهپوست ایالات متحده، با پیروی از نمونهٔ مردم هند، نشان دادند که عدم خشونت یک بیعملی بیثمر نیست، بلکه نیروی اخلاقی نیرومندی است که دگرگونی اجتماعی میآورد. دیر یا زود، همهٔ مردم جهان باید راهی برای زندگی صلحآمیز بیابند و این مرثیه کیهانی را به یک سرود خلّاق برادری تبدیل کنند. من هنوز باور دارم که حقیقتِ بیسلاح و محبتِ بیقید و شرط، در نهایت بر واقعیت چیره خواهد شد. به همین دلیل، حق، اگرچه موقتاً شکست بخورد، از شر پیروز، قویتر است.» پایان نقل قول.
باشد که تلاشهای مشترک ما در این کنفرانس و پس از آن، به چنین تحولی یاری رساند، تحولی بر بنیاد عدالت، کرامت انسانی و عدم خشونت.
در همین راستا با کمال فروتنی چند پیشنهاد، از جمله مدلهایی برای کلینیکهای تخصصی و موضوعمحور حقوقی، تقدیم میشود تا بتواند ما را در رسیدن به هدف مشترکمان برای عدالت، بهویژه برای اقشار آسیبپذیر، یاری رساند.
مقدمه: از چالشهای محلی تا عدالت جهانی
ما در دنیایی بههمپیوسته زندگی میکنیم. تخریب محیط زیست، اقتدارگرایی، تبعیض و نابرابری ممکن است محلی بهنظر برسند، اما ریشهها و پیامدهای آنها جهانی است. در شرایطی که نهادهای بینالمللی تحت فشار فزاینده و تفرقه قرار دارند، کلینیکهای حقوقی، دادگاههای تمرینی (موتکورت)، و ابتکارات آموزش حقوقی اجتماعی باید نقشی فعالتر بر عهده بگیرند. اینها دیگر فعالیتهایی مکمل نیستند، بلکه اکنون به بخش مرکزی جنبش عدالت جهانی تبدیل شدهاند. آنچه در ادامه میآید، مدلها و ابتکارات پیشنهادی است که آموزش حقوقی را با اهداف توسعه پایدار (SDGs) در قالب همبستگی و نوآوری پیوند میدهد.
فعالیتهای پیشنهادی برای کلینیکهای حقوقی و برنامههای مرتبط
۱. کلینیکهای حقوق بشر و کرامت انسانی: ترویج حقوق بشر برای تمام اعضای بشریت
تأسیس کلینیکهای حقوقی ویژهی ترویج و حمایت از حقوق بشر با تمرکز بر تضمین دسترسی به عدالت برای تمام افراد، صرفنظر از پیشینه، وضعیت یا هویت آنان. این کلینیکها باید:
- حقوق بنیادین همه افراد، بهویژه گروههای آسیبپذیر نظیر پناهندگان، مهاجران، اقلیتهای قومی و جوامع به حاشیه راندهشده را ترویج دهند.
- کمکهای حقوقی، اسناد، و حمایت به کسانی که به دنبال جبران نقض حقوق انسانی هستند ارائه دهند.
- برای اصلاحات قانونی و سیاستهایی که کرامت انسانی را تقویت میکند و تبعیض و بیعدالتی سیستماتیک را از بین میبرد، فعالیت کنند.
این کلینیکها میتوانند با سازمانهای حقوق بشری و نهادهای دولتی و بینالمللی برای تقویت حمایتهای قانونی و توانمندسازی جوامع همکاری نزدیک داشته باشند.
۲. کلینیکهای آزادی دانشگاهی و استقلال دانشگاهها
ایجاد کلینیکهایی برای حمایت از:
- حق آزادی دانشگاهی، بهطوری که پژوهشگران و مدرسان بتوانند بدون ترس از سانسور یا مجازات، آموزش دهند، پژوهش کنند و اظهار نظر کنند.
- استقلال دانشگاهها و حفاظت از نهادهای علمی در برابر دخالتهای سیاسی یا تجاری.
این کلینیکها میتوانند به پژوهشگران، دانشجویان، و مؤسسات آموزشی از طریق وکالت حقوقی، مستندسازی، و دادخواهی راهبردی یاری رسانند.
۳. کلینیکهای حقوقی همراستا با اهداف توسعه پایدار (SDGs)
ایجاد کلینیکهای حقوقی چندموضوعی مطابق با SDGs. حوزههای تمرکز شامل:
- اهداف ۱ و ۱۰: عدالت اقتصادی و حمایت اجتماعی
- هدف ۳: عدالت سلامت و توانمندسازی حقوقی در حوزه سلامت عمومی
- هدف ۵: برابری جنسیتی و مقابله با خشونت مبتنی بر جنسیت
- اهداف ۱۳ و ۱۵: عدالت زیستمحیطی و دعاوی حقوقی مربوط به تغییر اقلیم
این کلینیکها باید با سازمانهای مردمنهاد، دولتها و جوامع محلی همکاری کنند تا خدمات حقوقی ارائه دهند و سیاستگذاری عمومی را شکل دهند.
۴. کلینیکهای عدالت زیستمحیطی و تغییر اقلیم: مقابله با آپارتاید اقلیمی
توسعه واحدهای تخصصی حقوقی برای:
- رصد و مقابله با تخریب محیط زیست و ناکارآمدی سیاستها
- کمک به جوامعی که از تغییرات اقلیمی آسیب دیدهاند از طریق دادخواهی حقوقی
- مقابله با آپارتاید اقلیمی با ترویج سیاستهای اقلیمی عادلانه و پایدار
این کلینیکها باید دعاوی حقوقی، تحقیقات و سازماندهی مردمی را بهطور یکپارچه پیش ببرند.
۵. عدالت برای اطفال و نوجوانان و آموزش حقوقی ترمیمی
ایجاد برنامههایی در دانشکدههای حقوق برای:
- همکاری با دادگاههای اطفال و مراکز نگهداری نوجوانان معارض قانون
- ارائه کمک حقوقی و آموزش حقوق به افراد زیر سن قانونی که با قانون در تعارض قرار گرفتهاند
- ترویج عدالت ترمیمی و بازپذیری اجتماعی
این اقدامات رویکردی انسانی و سازنده نسبت به عدالت نوجوانان ترویج میدهد.
۶. کلینیکهای حقوقی برای اقلیتها و جوامع بومی
ایجاد کلینیکهایی برای دفاع از حقوق اقلیتها و بومیان از طریق:
- حمایت از زبانها، سنتها و آموزش بومی
- حمایت حقوقی در برابر آوارگی، تصرف اراضی، و تبعیض ساختاری
- دادخواهی برای دسترسی به راهکارهای حقوقی عادلانه و با حساسیت فرهنگی
۷. کلینیکهای حقوقی فراملی و فرامرزی
ترویج همکاری میان نهادهای حقوقی در کشورهای مختلف—بهویژه در جنوب جهانی—برای:
- حمایت از مهاجران، پناهندگان و افراد بدون تابعیت
- رسیدگی به نقض حقوق بشر فرامرزی
- تسهیل پژوهش مشترک، تدوین حقوقی و کارهای حقوقی مجازی
این کلینیکها همبستگی فراملی و یادگیری تجربی را تقویت میکنند.
پیشنهادهای راهبردی تکمیلی
۸. چارچوبهای همکاری در آموزش حقوقی و حمایت از اهداف توسعه پایدار
برقراری و تقویت مشارکتهای راهبردی میان دانشگاهها، سازمانهای مردمنهاد، و نهادهای عمومی برای پیشبرد آموزش حقوقی بالینی و دفاع از SDGs. این مشارکتها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- تبادل استاد و دانشجو
- پژوهشهای مشترک و مراکز نوآوری حقوقی
- دادخواهی سیاستی و آموزش عمومی مبتنی بر حقوق
چنین چارچوبهایی یادگیری مشترک، نوآوری، و اثرگذاری فرامرزی را تسهیل میکنند.
۹. برنامههای آموزش حقوق به همگان «Street Law» و توانمندسازی حقوقی جامعه
توسعه برنامههای آموزش حقوق عمومی برای جوامع به حاشیهراندهشده—بهویژه جوانان و زنان. این برنامهها آموزش حقوقی سادهشده و قابل دسترس در زمینههای زیر ارائه خواهند داد:
- حقوق اساسی
- حمایتهای محیطزیستی و حقوق کار
- دسترسی به خدمات اساسی
روشهای مبتنی بر جامعه و ابزارهای بصری باید برای فراگیری همهجانبه مورد تأکید قرار گیرند.
۱۰. دادگاههای تمرینی در موضوعات عدالت جهانی
سازماندهی رقابتهای موتکورت در زمینه مسائل جهانی و اضطراری از جمله:
- حفاظت از محیط زیست و عدالت اقلیمی (اهداف ۱۳ تا ۱۵)
- حقوق پناهندگان و پناهجویان (هدف ۱۶)
- مبارزه با فساد و مسئولیتپذیری شرکتهای فراملی (هدف ۱۷)
چنین رویدادهایی موجب تقویت پژوهش حقوقی، تفکر انتقادی و تعامل با مفاهیم عدالت جهانی میشود.
جمعبندی و چشمانداز
با اجرای این پیشنهادها، آموزش حقوقی بالینی نه تنها ابزاری برای آموزش دانشجویان بلکه نیرویی تحولآفرین برای عدالت خواهد بود. کلینیکهای حقوقی میتوانند موتورهای همبستگی، نوآوری، و تغییر ساختاری باشند—با پیوند آموزش و عمل، و بینش و واقعیت. با همکاری، خلاقیت، و تعهد مشترک به کرامت و برابری، میتوانیم جوامعی عادلانهتر، فراگیرتر، و پایدارتر بسازیم.
با قدردانی عمیق از این همکاری مداوم و امیدی صمیمانه به مشارکتهای مؤثرتر در آینده،
با احترام
انستیتوت رویا برای عدالت جهانی
نیویورک، ۱۸ ریل ۲۰۲۵