خشونت جنسی در درگیریها یکی از بدترین اشکال نقض حقوق بشر و حمله شدید به کرامت قربانیان آن است.
۳/۵ ⏰
حقوق بشر تحت حمله است […] شعار سال جاری به ما یادآوری میکند که حقوق بشر درباره ساختن آینده است – همین حالا […] و برای همیشه – ما باید از تمام حقوق [برای یکایک آحاد بشر] دفاع کنیم.”
دبیرکل سازمان ملل، آنتونیو گوترش
۱۰ دسمبر (۲۰ قوس/ آذر) در سراسر سالروز تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر (UDHR) در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۸ گرامی داشته میشود. این سند تاریخی که به بیش از ۵۰۰ زبان ترجمه شده سنگ بنای تبیین حقوق بشر جهانی است. اصول و ارزشهای آن در قانوناساسی و قوانین بسیاری از کشورهای جهان، حتی در کشورهایی که تحت حکومتهای دیکتاتوری قرار دارند، گنجانده شده است، موضوعی که نشاندهنده اهمیت جهانی و تأثیر پایدار آن است.
مقدمه اعلامیه جهانی حقوق بشر بر کرامت ذاتی و حقوق برابر و غیرقابل انکار تمام اعضای خانواده بشری تأکید دارد که اساس آزادی، عدالت و صلح در جهان است. این اعلامیه بیان میکند که شناسایی این حقوق ضروری است تا لازم نشود مردمان ستمدیده برای به دست آوردن آزادی و آن حقوق به شورش و توسل به زور اقدام کنند؛ و با اجرای این حقوق جهانی محقق شود که در آن همه مردم بتوانند از آزادی عقیده و بیان بهرمنده شوند و از ترس و فقر رهایی یابند.
اعلامیه جهانی حقوق بشر شامل ۳۰ ماده است که هر کدام به جنبههای اساسی کرامت انسانی و برابری پرداختهاند:
۱- برابری و آزادی: تمام انسانها آزاد و برابر در کرامت و حقوق به دنیا میآیند.
۲- عدم تبعیض: حقوق بدون هیچ گونه تمایزی تضمین میشود.
۳- حق حیات، آزادی و امنیت: هر فرد حق دارد با کرامت زندگی کند.
۴- ممنوعیت بردهداری: هیچ کس نباید در بردگی یا خدمتگزاری نگه داشته شود.
۵- آزادی از شکنجه: هیچ کس نباید در معرض شکنجه یا رفتار غیرانسانی قرار گیرد.
۶-۱۱- حفاظتهای قانونی عادلانه: این مواد دسترسی به عدالت، پیشفرض بیگناهی و محافظت در برابر بازداشتهای خودسرانه را تضمین میکند.
۱۲- حقوق حریم خصوصی: حفاظت در برابر مداخله خودسرانه در زندگی شخصی، خانوادگی یا خانگی.
۱۳-۱۵- آزادی حرکت و ملیت: حقوق مسافرت، انتخاب محل اقامت و داشتن ملیت.
۱۶- حقوق خانواده: حق ازدواج و تشکیل خانواده، با حقوق برابر در حین ازدواج و در هنگام انحلال آن.
۱۷- حقوق مالکیت: حق داشتن مالکیت به صورت فردی یا جمعی.
مواد ۱۸ تا ۲۱ بر آزادیهای سیاسی و دینی تأکید دارند، از جمله: آزادی فکر و دین: حق تغییر یا عمل به دین یا باورهای خود. آزادی بیان: حق بیان نظرات بدون مداخله. اجتماعات مسالمتآمیز: حق گردهمآیی و اتحادیه برای اهداف قانونی. شرکت دموکراتیک: حق شرکت در حکومت خود، به صورت مستقیم یا از طریق نمایندگان منتخب.
مواد ۲۲ تا ۲۷ بر حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تأکید دارند، از جمله: امنیت اجتماعی: حق حمایت اجتماعی در مواقع بیکاری، ناتوانی یا پیری. حق کار: دستمزد منصفانه، شرایط کاری امن و محافظت در برابر بیکاری. آموزش: دسترسی به آموزش ابتدایی رایگان و فرصتهای آموزش عالی. شرکت فرهنگی: حق مشارکت در زندگی فرهنگی، لذت بردن از هنرها و بهرهمندی از پیشرفتهای علمی.
مواد پایانی، ۲۸ تا ۳۰، مفهوم مسئولیت جمعی را تأکید میکنند: تمام افراد، دولتها و مؤسسات وظیفه دارند که این حقوق را حفظ و ترویج کنند. اعلامیه جهانی حقوق بشر جامعهای جهانی را تصور میکند که در آن لذت بردن از حقوق یک نفر بر حقوق دیگران تداخل نمیکند و همبستگی تضمینکننده تحقق عدالت و صلح است.
نسلهای حقوق بشر:
برای درک جامعتر حقوق معرفی شده در اعلامیه جهانی حقوق بشر معمولا آنها به سه گروه یا نسل تقسیم میشوند:
۱- حقوق مدنی و سیاسی (حقوق نسل اول): بر آزادیها از سرکوب تأکید دارند، مانند حق زندگی، آزادی بیان و حفاظتهای قانونی منصفانه. حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی:
۲- حقوق اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی (حقوق نسل دوم): شامل حق کار، آموزش، مراقبتهای بهداشتی و امنیت اجتماعی است که رفاه افراد را تضمین میکند.
۳- حقوق همبستگی (حقوق نسل سوم): آنها که موضوعات جمعی مانند حق توسعه، محیط زیست سالم و صلح پرداخته و به ارتباط متقابل انسانها در مقابله با مسائل جهانی اشاره دارند.
نقش جامعه مدنی و سازمانهای غیردولتی در پیشبرد حقوق بشر:
با وجود تبیین آرمانهای متعالی جهان همچنان با چالشهای قابل توجهی در دستیابی به چشمانداز اعلامیه جهانی حقوق بشر مواجه است. جامعه مدنی و سازمانهای غیردولتی (NGO) نقش حیاتی در کم کردن این فاصله دارند. با آموزش جوامع درباره حقوقشان، مسئولیتپذیری دولتها و دفاع از جمعیتهای به حاشیه رانده شده و گروههای آسیبپذیر، سازمانهای غیردولتی تضمین میکنند که ارزشهای اعلامیه جهانی حقوق بشر همچنان در کانون توجه و اقدام باقی بمانند. سازمانهای غیردولتی همچنین آموزش حقوق بشر را به ویژه برای نسلهای جوان پیش میبرند. از طریق همکاری با مدارس، دانشگاهها و جوامع محلی، آنها درک اصول اعلامیه جهانی حقوق بشر را ترویج میدهند و دانشآموزان و دانشجویان را تشویق میکنند که مدافع این حقوق برای همگان باشند. به عنوان تصمیمگیرندگان آینده، ضروری است دانشآموزان و دانشجویان درکی صحیح و تعهدی اساسی به دستیابی به تمامی حقوق بشر برای همه افراد بدون تبعیض داشته باشند.
بیایید مسئولیت جمعی خود را برای ادامه تلاشها جهت تحقق جهانی که در اعلامیه جهانی حقوق بشر ترسیم شده تأکید کنیم. جامعه مدنی، دولتها و افراد باید برای حفظ کرامت، تضمین عدالت و ترویج برابری در سراسر جهان با یکدیگر همکاری کنند.