⏰ ۴/۵دقیقه
هرگز نباید به شکنجهگران اجازه داد که از جنایات خود رهایی یابند و سیستمهایی که شکنجه را امکانپذیر میسازند باید برچیده یا دگرگون شوند.
دبیر کل سازمان ملل، آنتونیو گوترش
شکنجه، جنایتی علیه بشریت
شکنجه به دنبال نابود کردن شخصیت قربانی و نفی کرامت ذاتی انسان است. با وجود ممنوعیت مطلق شکنجه در قوانین بین المللی این رفتار غیر انسانی در تمام مناطق جهان ادامه دارد. از نگرانی درباره حفاظت از امنیت ملی و مرزها به طور فزاینده برای اجازه دادن به شکنجه و سایر اشکال رفتار ظالمانه، تحقیرآمیز و غیرانسانی سوء استفاده میشود. پیامدهای فراگیر شکنجه اغلب فراتر از فرد قربانی است و میتواند به نسلهای بعد منتقل و به چرخههای خشونت منجر شود.
سازمان ملل از همان ابتدا شکنجه را به عنوان یکی از شرم آورترین اعمالی که توسط انسانها علیه همنوعان خود انجام میشود، محکوم کرده است. شکنجه طبق قوانین بین المللی جرم و برابر تمام اسناد مربوط مطلقاً ممنوع است و تحت هیچ شرایطی قابل توجیه نیست. این ممنوعیت بخشی از حقوق بینالملل عرفی است، یعنی برای همه اعضای جامعه بینالمللی الزامآور است، صرف نظر از اینکه کشوری معاهدات بینالمللی منع شکنجه را تصویب کرده یا خیر.
اعمال سیستماتیک یا گسترده شکنجه جنایتی علیه بشریت
در ۱۲ دسامبر (۲۱ قوس) ۱۹۹۷ مجمع عمومی سازمان ملل متحد با قطعنامه 52/149، ۲۶ جون (۵ سرطان) را روز جهانی حمایت از قربانیان شکنجه نامید. هدف از این نامگذاری تلاش بیشتر برای ریشه کنی کامل شکنجه و اجرای مؤثر کنوانسیون علیه شکنجه و سایر مقررات مرتبط با منع رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز است.
۲۶ جون (۵ سرطان) فرصتی است برای فراخوانی از همه از جمله کشورهای عضو سازمان ملل، جامعه مدنی و آحاد آدمیان برای حمایت از صدها هزار نفر در سراسر جهان که قربانی شکنجه شدهاند و کسانی که هنوز شکنجه میشوند.
مقابله با آثار شکنجه از طریق توانبخشی
بهبودی از شکنجه و مقابله با آثار ویرانگر ذهنی آن به اقدامات سریع و تخصصی نیاز دارد. کار مراکز و سازمانهای توانبخشی در سرتاسر جهان نشان داده است که قربانیان میتوانند تا حد قابل توجهی از پیامدهای شکنجه راهایی یابند. ماموریت صندوق داوطلبانه سازمان ملل برای قربانیان شکنجه ـ تاسیس شده در ۱۹۸۱ـ که توسط دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد در ژنو اداره میشود، حمایت از قربانیان شکنجه و خانوادههای آنها است. این صندوق با هدایت کمکهای داوطلبانه به سازمانهای جامعه مدنی ارایه کننده خدمات حقوقی، اجتماعی، بشردوستانه، روانشناختی و پزشکی همکاری میکند. ذینفعان عبارتند از مدافعان حقوق بشر، افراد محروم از آزادی، کودکان و نوجوانان، پناهندگان و مهاجران، قربانیان ناپدید شدن اجباری، مردمان بومی، قربانیان خشونت جنسی و جنسیتی، دگرباشان جنسی و غیره.
چرا ۲۶ جون (۵ سرطان) را گرامی میداریم؟
روز جهانی سازمان ملل متحد در حمایت از قربانیان شکنجه روزی است که در سال ۱۹۸۷ کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه شکنجه و سایر رفتارها یا مجازاتهای ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز، که مهمترین سند جهانی در مبارزه با شکنجه است، اجرایی شد. تاکنون ۱۶۲ کشور این کنوانسیون را تصویب کردهاند.
شکنجه چیست؟
بند ۱ ماده اول کنوانسیون علیه شکنجه و سایر رفتارها یا مجازاتهای ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز مقرر میکند: «از نظر این کنوانسیون شکنجه عبارت است از هر عمل عمدی که بر اثر آن درد یا رنج شدید جسمی یا روحی علیه فردی به منظور کسب اطلاعات یا گرفتن اقرار از او و یا شخص سوم اعمال شود. (همچنین) مجازات فردی به عنوان عملی که او یا شخص سوم انجام داده است و یا احتمال میرود که انجام دهد، با تهدید و اجبار و بر مبنای تبعیض از هر نوع و هنگامی که وارد شدن این درد و رنج و یا به تحریک و ترغیب و یا با رضایت و عدم مخالفت مامور دولتی و یا هر صاحب مقام دیگر انجام گیرد، شکنجه تلقی میشود.»
استانداردها و ابزارهای قانونی
در ۱۹۸۴ جامعه بین المللی در اعلامیه جهانی حقوق بشر (مصوب مجمع عمومی سازمان ملل متحد) شکنجه و سایر رفتارهای ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را محکوم کرد. در ۱۹۷۵مجمع عمومی در پاسخ به فعالیتها و پیگیریهای سازمانهای غیردولتی (NGOs) اعلامیه حمایت از همه افراد در معرض شکنجه و سایر رفتارها یا مجازاتهای ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را تصویب کرد.
در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ پیشرفتهایی هم در ارتقای استانداردها و ابزارهای قانونی و هم در اجرای ممنوعیت شکنجه حاصل شد. در ۱۹۸۱ با تصویب مجمع عمومی سازمان ملل «صندوق داوطلبانه سازمان ملل متحد برای قربانیان شکنجه» به منظور تأمین مالی سازمانهایی که به قربانیان شکنجه و خانوادههای آنها کمک میکنند تأسیس شد.
در ۱۹۸۴ مجمع عمومی کنوانسیون علیه شکنجه و سایر رفتارها یا مجازاتهای ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را تصویب کرد. این کنوانسیون در ۱۹۸۷ لازمالاجرا شد. گروهی از کارشناسان مستقل به نام «کمیته ضد شکنجه» بر اجرای کنوانسیون در کشورهای متعاهد نظارت میکنند.
کمیسیون حقوق بشر در ۱۹۸۵ یک کارشناس مستقل را ـ به عنوان اولین گزارشگر ویژه در مورد شکنجه ـ مأموریت داد گزارشی از وضعیت شکنجه در جهان تهیه کند. در همان دوره، مجمع عمومی قطعنامههایی را تصویب کرد که بر نقش کارکنان بهداشتی در حمایت از زندانیان و بازداشت شدگان در برابر شکنجه و ایجاد اصول کلی برای رفتار با افراد بازداشت شده تمرکز داشتند. در دسامبر ۱۹۹۷ مجمع عمومی سازمان ملل متحد ۲۶ جون (۵ سرطان) را روز بینالمللی حمایت از قربانیان شکنجه اعلام کرد.
نقش سازمانهای غیردولتی (NGOs) در حمایت از قربانیان شکنجه
سازمان ملل متحد بارها به نقش سازنده و چشمگیر سازمانهای غیردولتی (NGOs) در مبارزه با شکنجه تاکید کرده است. آنها علاوه بر تلاش و مذاکره برای ایجاد سازوکارها و سازوکارهای نظارتی سازمان ملل متحد، سهم ارزندهای در اجرای آنها داشتهاند. کارشناسان، از جمله گزارشگر ویژه در مورد شکنجه و گزارشگر ویژه در مورد خشونت علیه زنان، و نهادهای نظارت کننده بر اجرای کنوانسیون منع شکنجه، مانند کمیته ضد شکنجه، در اجرای ماموریتهای خود به طور گسترده از اطلاعاتی و شواهد و تحقیقاتی که سازمانهای غیردولتی و شهروندان کشورهای مختلف در اختیار آنها قرار میدهند، استفاده میکنند.
منبع: