⏰ ۴ دقیقه
روز جهانی پناهندگان امسال بر این اصل اساسی مشترک و فراگیر تأکید میکند: «همه حق دارند در جستجوی امنیت باشند – هر که هستند، از هر کجا که آمدهاند، و هر زمان که مجبور به فرار شوند.»
آنتونیو گوترش، دبیر کل سازمان ملل متحد
هر کس، هر کجا، و هر زمان حق دارد از امنیت برخوردار باشد.
روز جهانی پناهندگان را سازمان ملل متحد برای گرامیداشت پناهندگان در سراسر جهان تعیین کرده است. هر سال در این روز قدرت و شجاعت افرادی در کانون توجه قرار میگیرد که برای دوری از درگیری یا آزار و اذیت، ناگزیر کشور خود را ترک کردهاند. روز جهانی پناهندگان فرصتی است برای ایجاد همدلی با آنان و درک دشواریهایی که تحمل میکنند، و نیز فرصتی برای تاکید بر حق آنان در بازسازی زندگیشان.
روز جهانی پناهندگان ۲۰۲۲
با افرادی که مجبور به ترک کشور خود میشوند- هر که باشند- باید محترمانه رفتار شود. هر آدمی بدون توجه به زادگاه و عقاید و دارایی و ملیتش حق برخوردای از امنیت را دارد. این حقی قطعی و غیرقابل مذاکره است.
پناهندگان ممکن است از هر جای جهان بیایند؛ ممکن است برای گریز از خطر با هواپیما، قایق یا حتی پیاده سفر کنند. این تفاوتها مهم نیست؛ آنچه بینادین و جهانی است «حق برخورداری از امنیت» است. هر زمان کسی مجبور به ترک کشور خویش شود- چه به دلیل جنگ، یا خشونت، آزار و اذیت – باید مورد حمایت و حفاظت کشور مقصد قرار گیرد.
زمینه
به طور میانگین هر دقیقه ۲۰ نفر برای فرار از جنگ، آزار و اذیت یا ترور، ناچار خانه و امکانات خویش را رها میکنند. آواره شدگان اجباری چند گروه هستند:
پناهندگان: برابر کنوانسیون ۱۹۵۱ پناهنده کسی است که به دلیل «ترس موجه از آزار و شکنجه به دلیل نژاد، مذهب، ملیت، عضویت در یک گروه اجتماعی خاص یا عقاید سیاسی»، از خانه و کشور خود گریخته است. امروزه بسیاری از پناهندگان برای فرار از اثرات بلایای طبیعی یا ساخته دست بشر مجبور به ترک کشور خود میشوند.
پناهجویان: اینان کسانی هستند که مانند پناهندگان مجبور به ترک خانههای خود شدهاند، اما ادعای آنها برای پناهندگی هنوز به طور قطعی در کشوری که به آنجا گریختهاند ارزیابی نشده است.
آوارگان داخلی: آوارگان داخلی (IDPs) افرادی هستند که از مرزهای بین المللی عبور نکردهاند، اما به منطقهای متفاوت از منطقهای که در کشورشان خانه میگویند کوچیدهاند.
افراد بدون تابعیت: این افراد تابعیت رسمی نداشته، به هیچ کشوری تعلق ندارند. وضعیت بیتابعیتی معمولاً به دلیل تبعیض علیه گروههای خاص ایجاد میشود. عدم شناسایی آنها – ندادن مدارک شهروندی – میتواند آنها را از دسترسی به خدمات مهم دولتی، از جمله مراقبتهای بهداشتی، تحصیلی یا اشتغال محروم کند.
بازگشت کنندگان: اینان پناهندگان سابقی هستند که پس از مدتی در تبعید به کشور یا مناطق مبدأ خود باز میگردند. آنان به حمایت مستمر و کمک برای ادغام مجدد اجتماعی نیاز دارند تا اطمینان حاصل شود میتوانند زندگی خود را در شهر مبدأ بازسازی کنند.
اقدامات سازمان ملل
کنوانسیون ۱۹۵۱ پناهندگان و پروتکل ۱۹۶۷ آن
پناهندگان از آسیب پذیرترین افراد جهان هستند. کنوانسیون پناهندگان و پروتکل آن به محافظت از آنها کمک میکند. این دو تنها اسناد حقوقی جهانی هستند که به صراحت مهمترین جنبههای زندگی یک پناهنده را پوشش میدهند. طبق این دو سند، پناهندگان حداقل مستحق همان استانداردهای رفتاری هستند که سایر اتباع خارجی در یک کشور معین از آن برخوردارند و در بسیاری از موارد، رفتاری مشابه با اتباع دارند.
کنوانسیون ۱۹۵۱ شامل حقوق بسیاری است و البته تعهدات پناهندگان در قبال کشور میزبان خود را برجسته میکند. قاعده بنیادین کنوانسیون «اصل عدم بازگشت دادن پناهنده به کشوری است که از آن گریخته است». بر اساس این اصل، پناهنده نباید به کشوری بازگردانده شود که جان یا آزادی او در معرض تهدیدهای جدی قرار گیرد. پناهندگانی که به طور منطقی به عنوان خطری برای امنیت کشور میزبان باشند یا به دلیل محکوم شدن به جرم خاص جدی، خطری برای جامعه میزبان محسوب میشوند، مشمول این حمایت نخواهند بود.
حقوق پناهندگان مندرج در کنوانسیون ۱۹۵۱ عبارتند از:
- حق اخراج نشدن، مگر تحت شرایط معین و کاملاً تعریف شده؛
- حق عدم مجازات برای ورود غیرقانونی به قلمرو یک دولت عضو کنوانسیون؛
- حق کار؛
- حق مسکن؛
- حق تحصیل؛
- حق برخورداری از امداد و کمکهای مردمی؛
- حق آزادی مذهب؛
- حق دسترسی به دادگاه؛
- حق آزادی حرکت در قلمرو کشور میزبان؛
- حق دریافت مدارک هویتی و مسافرتی (پاسیورت یا مدارک جایگزین) از کشور میزبان.
برخی از حقوق اولیه، از جمله حق محافظت در برابر بازگرداندن، برای همه پناهندگان اعمال میشود. یک پناهنده هر چه مدت بیشتری در کشور میزبان بماند، مستحق حقوق دیگری میشود.
منبع: