⏰ ۶ دقیقه
رویدادی تاریخی که شرایط را برای ایجاد سازمان ملل متحد فراهم کرد
مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۲۴ نوامبر ۲۰۰۴ با تصویب قطعنامه ۵۹/۲۶ روزهای ۸ و ۹ ماه می را روزهای یادآوری و همدردی با قربانیان جنگ جهانی دوم نامید. با اذعان به اینکه کشورهای عضو ممکن است روزهای دیگری را برای پیروزی، آزادی و بزرگداشت قهرمانان خود داشته باشند، از همه کشورهای عضو، نهادهای سازمان ملل متحد، سازمانهای غیردولتی و آحاد مردم دعوت کرد تا هر سال در این روزها، به شیوهای مناسب به تمام قربانیان جنگ جهانی دوم ادای احترام کنند.
مجمع عمومی تاکید کرد که این رویداد تاریخی شرایط را برای ایجاد سازمان ملل متحد ایجاد کرد؛ نهادی که برای نجات نسلهای بعدی از بلای جنگ طراحی شده است. مجمع عمومی از کشورهای عضو خواست تا تلاشهای خود در مقابله با چالشها و تهدیدهای جدید علیه بشریت را با سازمان ملل متحد کنند. تنها در این صورت است که سازمان ملل خواهد توانست نقش محوری خود را ایفا کند و فعالیتهایش برای حل و فصل اختلافات از راههای مسالمت آمیز مطابق با منشور سازمان ملل متحد نتیجه دهد و از این رهگذر صلح پایدار و امنیت بینالمللی تضمین شود.
زمینه
مجمع عمومی سازمان ملل در ۲ مارس ۲۰۱۰، با تصویب قطعنامه ۶۴/۲۵۷ از همه کشورهای عضو، نهادهای سازمان ملل متحد، سازمانهای غیردولتی و آحاد مردم جهان دعوت کرد تا از ۸ و ۹ ماه می به قربانیان جنگ جهانی دوم ادای احترام کنند. این نشست ویژه مجمع عمومی در هفته دوم ماه می ۲۰۱۰، به مناسبت شصت و پنجمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم، و برای بزرگداشت همه قربانیان جنگ برگزار شد.
دبیر کل سازمان ملل در این مراسم جنگ جهانی دوم را «یکی از حماسیترین مبارزات برای آزادی و رهایی در تاریخ» خواند و افزود که «هزینه آن فراتر از سنجش و درک بود: ۴۰ میلیون غیرنظامی کشته شدند، از جمله ۲۰ میلیون سرباز، نزدیک به نیمی از آنان تنها در اتحاد جماهیر شوروی.
مجمع عمومی در قطعنامه ۶۹/۲۶۷ یادآور شد که جنگ جهانی دوم «به غم و اندوهی غیر قابل بیان برای نوع بشر، به ویژه در اروپا، آسیا، آفریقا، اقیانوس آرام و سایر نقاط جهان انجامید.» در این بیانیه تاکید شده: «پیشرفتهای حاصل از پایان جنگ جهانی دوم در غلبه بر پیامدهای ویرانگر آن و ارتقای صلح و آشتی، از رهگذر همکاریهای بینالمللی و منطقهای و احترام به ارزشهای دموکراتیک، حقوق بشر و آزادیهای اساسی، بهویژه از طریق سازمان ملل متحد، و ایجاد نهادهای منطقهای و زیرمنطقهای و سایر چارچوبهای مناسب حاصل شده است.»
https://www.un.org/en/observances/second-world-war-remembrance-days
«انستیتوت رویا برای عدالت جهانی» توجه دارد که برخی منتقدان با تمرکز بر واقعیاتی میخواهند نتیجهگیری کنند که سازمان ملل در نیل به اهداف خود کامیاب نبوده است. آنان مثلا بر این موضوعات توجه میدهند که:
- برخی اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل ( شورایی که وظیفهاش حفظ صلح و امنیت جهانی است) خود از ناقضان حقوق بین الملل و صلح و امنیت بینالمللی هستند و با نقض آشکار منشور ملل متحد به کشورهای دیگر تهاجم نظامی میکنند و حتی مرتکب جنایات جنگی میشوند. تهاجم به اوکراین و کشتار غیر نظامیان در آن سرزمین تنها یک نمونه از این موارد است؛
- سازمان ملل در موارد مختلفی از جمله فلسطین، افغانستان، میانمار، یمن عملکرد موفقی در توقف منازعات مسلحانه و دفاع از غیرنظامیان و مقابله با نقض فاحش قطعنامههای شورای امنیت نداشته است؛
- به رغم تلاشهای مستمر در متقاعد کردن کشورهای عضو به اجرای مصوباتش، مثلا درباره بحران زیست محیطی و مهار روند گرم شدن زمین چندان موفق نبوده است.
صادقانه باید گفت متاسفانه برخی از این انتقادها درست و بجاست. اما این موضوع نباید به نادیده انگاشتن دستاوردهای چشمگیر سازمان ملل منجر شود. امروزه نقض حقوق بشر (مثلا شکنجه یا تبعیض جنسیتی)، تهاجم نظامی کشوری به سرزمینهای دیگر، نسل کشی، آلوده کردن محیط زیست، از جمله جنگلها و اقیانوسها در افکار عمومی جهانیان و نزد بیشتر دولتهای جهان غیر قابل قبول هستند. به همین دلیل مرتکبان چنین رفتارهایی میکوشند تا حد ممکن اعمال خود را پنهان یا توجیه کنند. پیدایش چنین نگرش و سامان یافتن این بینش در افکار عمومی – که زمینهساز بسیاری اقدامات دیگر، از جمله عملکرد ملتها در انتخابات ملی است- یکی از مهمترین دستاوردهای سازمان ملل متحد است.
افزون بر آن نقش سازمان ملل در حفظ صلح و پیشگیری از جنگهایی که گاه اجتنابناپذیر انگاشته میشدند نیز ستودنی است.
از سال ۱۹۴۸ حدود ۱۳۰ کشور زیر نظارت سازمان ملل و از طریق نیروی نظامی و نیز کارکنان غیرنظامی در عملیات حفظ صلح در مناطق مختلف جهان همکاری کردهاند. تخمین زده میشود از ۱۹۴۸ تاکنون دست کم یک میلیون سرباز، افسر پلیس و کارمند تحت پرچم سازمان ملل خدمت کردهاند. تا ماه سپتامبر ۲۰۲۱، ۱۲۲ کشور جمعا ۷۶۰۰۰ ناظر نظامی، پلیس و سرباز برای صلحبانی اعزام کردهاند.
۱۰ کشور عمدهٔ حامی عملیات صلحبانی سازمان ملل تا اکتبر ۲۰۲۱ بهترتیب عبارتند از: بنگلادش (۶۴۴۷)، نپال (۵۰۴۴)، هند (۵۴۸۱)، رواندا (۵۲۶۳)، اتیوپی (۴۸۵۶)، پاکستان (۳۹۴۹)، مصر (۲۸۱۸)، اندونزی (۲۸۱۸)، غنا (۲۲۹۶) و چین (۲۲۴۸). همچنین بیش از ۱۴۰۰۰ پرسنل غیرنظامی از جمله پزشکان، کادر بهداشت و درمان و معلمان نیز در این ماموریتها مشارکت داشتهاند.
تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱ جمعا ۴۱۴۷ نفر، از بیش از ۱۰۰ کشور در حال خدمت در مأموریتهای صلحبانی جان خود را از دست دادهاند.
Troop and police contributors, United Nations Peacekeeping. Retrieved 2022-01-02
Civilians, UN Peacekeeping. Retrieved 2021-10
Fatalities, United Nations Peacekeeping. Retrieved 2022-01-02
کوتاه سخن آنکه در ارزیابی عملکرد هر شخص یا نهاد، از جمله سازمان ملل، نباید از اعتدال و انصاف دور افتاد. بجای تضعیف سازمان ملل، باید کوشید کاستیهای آن را شناسایی و اصلاح کرد. مثلا آنچنان که جنگهای – متاسفانه- اتفاق افتاده را میبینیم، جنگهایی را هم که خوشبختانه پیش از شعلهور شدن مهار شدند باید دید.
به همه جانباختگان در جنگها، منازعات مسلحانه، انفجار مین، ترورها و نظایر این اتفاقات شوم درود میفرستیم و برای آرامش روان آنها دعا میکنیم. برای پیشگیری از چنین فجایعی باید بکوشیم فرهنگ صلح، مدارا و همزیستی را در خود و فرزندانمان نهادینه کنیم. حمایت از آرمانها و فعالیتهای سازمان راهی گشوده برای نیل به جهانی اخلاقیتر و دلانگیزتر است./