⏰ ۵
مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۱۵ اپریل (۲۶ حمل) را «روز جهانی سلامتِ همهجانبه» نامگذاری کرده تا فرصتی باشد برای افزایش آگاهی و اقدام به سوی سلامت همهجانبه—شامل سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و عاطفی—آحاد بشر. این نامگذاری بر یک حقیقت اساسی تأکید دارد که سلامت یک امتیاز نیست، بلکه یک حق بنیادی بشری و بخشی از کرامت انسانی است.
سلامت ِهمهجانبه بهعنوان حق بشری و پیوند آن با اهداف توسعه پایدار(SDGs)
سلامت و رفاه آحاد بشر در کانون اهداف توسعه پایدار (SDGs) قرار دارد و با چندین هدف کلیدی بهصورت مستقیم مرتبط است:
- هدف ۳ (سلامت و رفاه): تضمین زندگی سالم و ارتقای رفاه برای همه
- هدف ۱ (فقرزدایی): فقر، یکی از مهمترین موانع دسترسی به خدمات صحی و روانی است
- هدف ۴ (آموزش باکیفیت): آموزش، نقش اساسی در ارتقای سلامت فردی و اجتماعی دارد
- هدف ۱۰ (کاهش نابرابریها): نابرابریهای ساختاری، دسترسی به سلامت را محدود میکند
- هدف ۱۶ (صلح، عدالت و نهادهای قوی): بدون حاکمیت قانون و صلح، سلامت پایدار ممکن نیست
با وجود این نقشه راه و پیشرفتهایی که بیش و کم انجام شده، دسترسی برابر به سلامت همه جانبه هنوز تحقق نیافته است. میلیونها انسان—حتی در کشورهای توسعهیافته—از خدمات صحی، حمایت روانی، محیط امن و ثبات اجتماعی محروماند. از اینرو، سلامت نهتنها یک مسئله فردی، بلکه یک موضوع ساختاری، سیاسی و مبتنی بر عدالت است.
ضرورت و فوریت دسترسی همگان به سلامت روان
سلامت واقعی تنها به معنای تندرستی و رهایی بدن از بیماری نیست؛ بلکه شامل آرامش روانی، ثبات عاطفی و احساس امنیت نیز میشود. امروزه، اضطراب، افسردگی و آسیبهای روانی در حال افزایش است—بهویژه در میان افرادی که با جنگ، بیجاشدن، تبعیض و ناامنی روبهرو هستند.
تأمین «سلامت روان برای همه» یک ضرورت فوری است. در این میان، دولتها و نهادهایی که با سیاستهای نادرست، گفتمانهای نفرتپراکن یا اقدامات تبعیضآمیز، سلامت روان مردم—چه در داخل کشورشان و چه در دیگر کشورها—را آسیب میزنند، باید نسبت به پیامدهای انسانی این رفتارها پاسخگو باشند.
جنگ، تهدید و تخریب سلامت انسانی
جنگها و تهدیدهای مداوم، از مهمترین عوامل تخریب سلامت انسانیاند:
- نابودی زیرساختهای حیاتی مانند بیمارستانها و خدمات صحی
- تضعیف امنیت روانی و فروپاشی اعتماد اجتماعی
- ایجاد اضطراب جمعی و آسیبهای روانی بلندمدت
- محرومسازی نسلها از شرایط زندگی سالم
در فضایی که ترس و ناامنی حاکم است، تحقق سلامت واقعی ناممکن است.
حاکمیت مطلوب، حقوق بشر و سلامت
بر اساس گزارشهای نهادهایی مانند V-Dem Institute و شاخصهای جهانی دموکراسی (مانند Economist Intelligence Unit)، حدود ۷۰ تا ۷۲ درصد جمعیت جهان در نظامهای غیردموکراتیک یا اقتدارگرا زندگی میکنند.
این دستهبندی شامل کشورهایی است که در آنها:
- انتخابات آزاد و منصفانه محدود یا ناموجود است
- آزادی بیان و رسانهها تحت کنترل قرار دارد
- نهادهای نظارتی و پاسخگو ضعیفاند
چنین شرایطی اغلب با نقض حقوق بشر همراه است و پیامدهای مستقیم آن بر سلامت عمومی آشکار است:
- محدودیت دسترسی به اطلاعات صحی
- سرکوب مطالبات اجتماعی و صنفی
- افزایش استرس و ناامنی روانی در سطح جامعه
بدون مشارکت واقعی مردم و بدون حاکمیت قانون، سلامت پایدار قابل تحقق نیست.
زور، تحریم و آسیبهای ساختاری
در عرصه روابط بینالملل، استفاده از زور، تحریمهای اقتصادی و حتی تهدیدهای مکرر به استفاده از آنها پیامدهای گسترده انسانی دارد:
- کاهش دسترسی مردم به دارو، خدمات صحی و نیازهای اساسی
- تشدید فقر و بیثباتی اقتصادی
- افزایش فشارهای روانی و احساس ناامنی
همچنین، در داخل کشورها، حکومتهای استبدادی و مدیریت ناکارآمد با محدودسازی حقوق و نادیدهگرفتن نیازهای شهروندان، سلامت عمومی را بهشدت تضعیف میکنند.
راهحل: آموزش و مطالبهگری
مقابله با این چالشها نیازمند رویکردی ریشهای است:
- آموزش: ارتقای آگاهی عمومی درباره حقوق، سلامت و مسئولیتهای فردی و جمعی
- مطالبهگری: مطالبهگری برای سیاستهایی که کرامت انسانی و رفاه عمومی را در اولویت قرار دهند
- اقدام جمعی: ایجاد جوامع فراگیر، عادلانه و پاسخگو
سلامت همهجانبه شهروندان باید تعهدی اخلاقی و مشترک در سطح ملی و بینالمللی در نظر گرفته شود.
جمعبندی
روز جهانی سلامت همهجانبه ما را دعوت میکند تا سلامت را نه یک موضوع فردی، بلکه یک حق جمعی و انسانی بدانیم—حقی که به ساختارهای اجتماعی، سیاسی و جهانی گره خورده است.
جهانی که به کرامت انسان احترام میگذارد، باید بر این اصول استوار باشد:
- صلح بهجای خشونت
- عدالت بهجای زور
- همبستگی بهجای طرد
تنها در چنین جهانی است که سلامت واقعی—برای همه—دستیافتنی خواهد بود.