۲/۵ ⏰
مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۲۰۰۷ بیستم فوریه (اول حوت/ اسفند) را «روز جهانی عدالت اجتماعی» نامگذاری کرد و از سال ۲۰۰۹ در تقویم جهانی جای گرفت. هدف این روز یادآوری یک اصل ساده اما بنیادی است: صلح پایدار بدون عدالت اجتماعی ممکن نیست. «عدالت اجتماعی» در ادبیات سازمان ملل یعنی دسترسی برابر به فرصتها: آموزش، شغل شایسته، تأمین اجتماعی، سلامت و مشارکت در زندگی عمومی. اسناد بنیادین حقوق بشر همه بر این معنا تأکید دارند. اعلامیه جهانی حقوق بشر انسان را دارای کرامت ذاتی میداند و دولتها را موظف میکند شرایطی فراهم سازند که هر فرد بتواند زندگی شرافتمندانه داشته باشد. اما مقدمه همان سند هشدار میدهد که اگر این حقوق با حاکمیت قانون حمایت نشوند، جامعه به سوی بیثباتی میرود. در بند سوم مقدمه اعلامیه جهانی حقوق بشر آمده است:
«ضروری است حقوق بشر به وسیله حاکمیت قانون حمایت شود تا انسان ناچار نگردد، به عنوان آخرین چاره، به شورش بر ضد ظلم و ستم متوسل گردد.»
از اینرو عدالت اجتماعی فقط یک آرمان اخلاقی نیست؛ یک ضرورت برای ثبات جوامع است. فقر گسترده، تبعیض ساختاری، حذف اجتماعی و نابرابری اقتصادی تنها مشکلات رفاهی نیستند، بلکه زمینهساز خشونت و بیاعتمادی عمومی میشوند.
در چنین شرایطی نهادهای مدنی، دانشگاهها، رسانهها و جوامع دینی نقش مهمی دارند. آنها میتوانند با تقویت همبستگی اجتماعی، حمایت از اقشار آسیبپذیر و به حاشیه رانده شده، و ترویج فرهنگ مسئولیتپذیری به تحقق عدالت کمک کنند. عدالت اجتماعی تنها با قانونگذاری تحقق نمییابد؛ نیازمند مشارکت فعال جامعه است.
تمرکز ویژه برای سال ۲۰۲۶: حمایت اجتماعی و کار شایسته
شعار سال ۲۰۲۶ با عنوان «حمایت اجتماعی و کار شایسته برای همه»، تمرکز ما را به سمت سیاستگذاریهای عملی جلب میکند که جوامعی مقاوم و باثبات میسازند. عدالت اجتماعی یک مفهوم انتزاعی نیست؛ بلکه از طریق اقدامات مشخصی مانند حمایت از حقوق کارگر، تضمین دسترسی به خدمات عمومی و ایجاد شبکههای حمایتیِ مستحکم اجتماعی محقق میشود. این نظامات برای کمک به افراد و خانوادهها — بهویژه کودکان — حیاتی هستند تا بتوانند در برابر تکانههای ناشی از جنگ، افزایش هزینههای زندگی و بحرانهای اقلیمی، کرامت انسانی خود را حفظ کنند.
علاوه بر این، باید بپذیریم که «شغل شایسته» سنگبنای یک جامعه فراگیر است. کار شایسته فراتر از یک شغل ساده است؛ این یک رویکرد حقوقبشری به اقتصاد است که فرصتهای شغلیِ عادلانه را با گفتگوهای اجتماعی و عدالت در سلامت پیوند میدهد. با گسترش این حمایتها به تمامی افراد، از جمله دانشپژوهان و استادان جابجا شده و قشرهای آسیبپذیر، ما پیوندهای اجتماعی را تقویت کرده و آیندهای را میسازیم که در آن رفاه و آسایش، متعلق به همگان باشد.
روز جهانی عدالت اجتماعی به ما یادآوری میکند که کرامت انسانی تقسیمناپذیر است. جامعهای که بخشی از مردم خود را نادیده میگیرد، در نهایت امنیت و آینده خود را تضعیف میکند. دفاع از عدالت، دفاع از انسانیت و صلح پایدار است.