انستیتوت رویا در ماه جنوری ۲۰۲۶ رسما به امضاکنندگان بیانیهٔ رم دربارهٔ اخلاق هوش مصنوعی پیوست. این گام، بخشی از تعهد پایدار انستیتوت رویا به ترویج حقوق بشر، عدالت اجتماعی و مقابله با تبعیض در جهان معاصر است؛ جهانی که فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی، نقش فزایندهای در شکلدادن به سرنوشت انسانها دارند.
بیانیهٔ رم چیست؟
بیانیهٔ رم دربارهٔ اخلاق هوش مصنوعی ابتکاری جهانی است که در ۲۸ فبروری ۲۰۲۰ معرفی شد و هدف آن ارائهٔ یک چارچوب اخلاقی مشترک برای توسعه و استفادهٔ مسئولانه از هوش مصنوعی است. این بیانیه بر شش اصل بنیادین—شفافیت، شمولپذیری، مسئولیتپذیری، انصاف، قابلیت اعتماد، و امنیت و حفظ حریم خصوصی—تأکید میکند و میکوشد کرامت انسانی را در مرکز طراحی و بهکارگیری فناوری قرار دهد.
متن کامل بیانیهٔ رم از این نشانی در دسترس است:
https://www.romecall.org
اهمیت بیانیهٔ رم برای انستیتوت رویا
برای انستیتوت رویا، هوش مصنوعی صرفاً یک پیشرفت تکنولوژیک نیست، بلکه یک مسئلهٔ جدی حقوق بشری است. الگوریتمها و نظامهای تصمیمگیری خودکار میتوانند بر دسترسی افراد به آموزش، شغل، خدمات عمومی، عدالت و امنیت اثر بگذارند. اگر این فناوریها بدون چارچوبهای اخلاقی روشن و نظارت مؤثر بهکار گرفته شوند، خطر تشدید نابرابریها، تبعیضها و حذف گروههای آسیبپذیر افزایش مییابد.
از این منظر، پیوستن به بیانیهٔ رم برای انستیتوت رویا بهمعنای همراهی با تلاشی جهانی است که میخواهد حقوق بشر، عدالت اجتماعی و کرامت انسانی را به قلب سیاستگذاری فناوری بازگرداند.
همکاریهای فرابخشی و میانرشتهای برای آیندهای عادلانهتر
یکی از ویژگیهای مهم بیانیهٔ رم، گردهمآوردن بازیگرانی از حوزههای گوناگون است: نهادهای مذهبی مانند واتیکان، شرکتهای بزرگ فناوری مانند مایکروسافت و IBA، دانشگاهها و سازمانهای جامعهٔ مدنی. انستیتوت رویا باور دارد که یافتن پاسخ پرسشهای نوپیدای ناشی از فناوریها از جمله هوش مصنوعی تنها از راه همکاریهای فرابخشی و میانرشتهای ممکن است؛ از رهگذر این همکاریها میتوان از تبدیلشدن فناوری به ابزاری برای سلطه، تبعیض یا نقض کرامت انسانی جلوگیری کرد.
تعهد انستیتوت رویا در مسیر پیشرو
با پیوستن به بیانیهٔ رم، انستیتوت رویا خود را متعهد میداند که در حد توان:
- در گفتوگوها و ابتکارات جهانی مربوط به اخلاق هوش مصنوعی مشارکت فعال داشته باشد؛
- آگاهی عمومی را دربارهٔ پیامدهای حقوق بشری فناوریهای نوین افزایش دهد؛
- و در کنار دیگر نهادهای همسو، برای کاهش تبعیض و تقویت عدالت اجتماعی در عصر دیجیتال تلاش کند.
انستیتوت رویا باور دارد که آیندهٔ انسانی و عادلانهٔ فناوری تنها زمانی تحقق مییابد که حقوق بشر، کرامت انسانی و پاسخگویی در مرکز همهٔ تصمیمها و سیاستها قرار داشته باشند.