⏰ ۲/۵ دقیقه
هنگام تأسیس سازمان ملل در سال ۱۹۴۵، حدود ۷۵۰ میلیون نفر، تقریباً یک سوم جمعیت جهان، در سرزمینهای تحت استعمار زندگی میکردند. امروزه کمتر از ۲ میلیون نفر در ۱۷ قلمرو غیر خودگردان باقی مانده تحت حکومت استعماری زندگی میکنند. موج استعمارزدایی که چهره کره زمین را تغییر داد، با سازمان ملل متولد شد و نشان دهنده اولین موفقیت بزرگ این سازمان جهانی است.
مناطق غیر خودگردان: امانت مقدس
منشور سازمان ملل «منطقه غیر خودگردان» را چنین تعریف میکند: «سرزمینی که مردم آن هنوز به کاملا به خودگردانی دست نیافتهاند.»
در سال ۱۹۴۶ چندین کشور عضو سازمان ملل استقلال تعدادی از مناطق تحت استعمار خود را که خودگردان نبودند، به رسمیت شناختند. این کشورهای استقلال یافته به عضویت سازمان ملل درآمدند. کشورهایی که سرزمینهای غیر خودگردان را اداره میکنند «دولتهای اداره کننده» نامیده میشوند.
فصل یازدهم منشور سازمان ملل متحد – بخش مربوط به سرزمینهای غیر خودگردان – مقرر میدارد که کشورهای عضو سازمان ملل که سرزمینهای فاقد خودمختاری را اداره میکنند موظفند «منافع ساکنان این سرزمینها را در اولویت قرار دهند و قلمرو تحت اداره خود را امانت مقدسی دانسته، به ارتقای رفاه مردمان آن متعهد باشند».
فصل نهم از دولتهای اداره کننده میخواهد اقدامات مؤثری را برای حفاظت و تضمین حقوق مسلم مردمان سرزمینهای غیر خودگردان در مورد منابع طبیعی خود، از جمله زمین، انجام دهند و برای توسعه و آبادانی آن سرزمینها بکوشند و به حق مالکیت مردم آن سرزمینها احترام نهند.
دولتهای اداره کننده، علاوه بر تضمین پیشرفت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و آموزشی مردم، متعهدند که آنها را در توسعه خودگردانی و نهادهای سیاسی دموکراتیک یاری دهند. این دولتها موظفند گزارشهای دورهای را درباره شرایط اقتصادی، اجتماعی و آموزشی در مناطق تحت مدیریت خود به دبیرکل ارسال کنند.
فصل نهم همچنین از همه دولتها میخواهد مستقیماً و از طریق اقدامات خود در آژانسهای تخصصی و سایر نهادهای سازمان ملل متحد، به مردم سرزمینهای غیر خودگردان کمک معنوی و مادی ارائه کنند.
تاریخچه
در سال ۱۹۴۶ هشت کشور عضو سازمان ملل – استرالیا، بلژیک، دانمارک، فرانسه، هلند، نیوزیلند، بریتانیا و ایالات متحده – تغییر وضعیت در ۷۲ منطقه تحت کنترل خود را پذیرفتند و آنها را از فهرست مناطق غیر خودگردان خارج کردند. هشت سرزمین از آنها پیش از ۱۹۵۹ به استقلال کامل رسیدند.
در سال ۱۹۶۳ مجمع عمومی سازمان ملل فهرست تجدید نظر شدهای از ۶۴ سرزمین را تصویب کرد که اعلامیه ۱۹۶۰ درباره استعمارزدایی در مورد آنها اعمال شد. به این ترتیب برخی مناطق دیگر از استعمار رها و کشورهایی مستقل شدند. مثلا: نامیبیا (در آن زمان به عنوان جنوب غربی آفریقا تحت استعمار اسپانیا بود). زیمبابوه (که با نام رودزیای جنوبی زیر استعمار پرتغال بود). در حال حاضر ۱۷ منطقه غیر خودگردان باقی مانده است: ده سرزمین زیر کنترل انگلستان، سه سرزمین زیر کنترل ایالات متحده آمریکا، دو سرزمین زیر کنترل فرانسه، یک سرزمین زیر کنترل نیوزیلند و سرانجام صحرای غربی (منطقهای در شمال غرب آفریقا و جنوب کشور مراکش که جبهه آزادیبخش پولیساریو و پادشاهی مراکش بر سر کنترل آن مناقشه دارند.)
مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه ۵۴/۹۱ در ۶ دسامبر ۱۹۹۹ خواستار برگزاری سالانه هفته همبستگی با مردم سرزمینهای غیر خودگردان شده است.
منابع